Debaty sejmoweSzosta Kadencja

Interpelacja w sprawie dramatycznej sytuacji polskiego wymiaru sprawiedliwości przejawiającej się w postaci fali przedawnień spraw czekających na rozpatrzenie przez sądy

   Szanowna Panie Minister! Na fasadzie starego gmachu sądów w Warszawie widnieje napis mówiący o tym, że ˝sprawiedliwość jest ostoją mocy Rzeczypospolitej˝. Jednym z nieodzownych warunków, które muszą być spełnione, by dewiza ta nie była tylko czczym hasłem, jest nieuchronność, z jaką - używając znanego powiedzenia - ˝mielą młyny sprawiedliwości˝. Taka nieuchronność spełnia się wtedy, gdy sprawa skierowana do sądu w celu jej rozpatrzenia zostaje w możliwie nieodległym czasie rozpatrzona, a skutkiem tego jest wyrok wydany przez sąd. Dotyczy to każdej sprawy, lecz w szczególności spraw istotnych ze społecznego punktu widzenia, związanych np. z poważnymi przestępstwami.

   Tymczasem w ostatnich dniach do opinii publicznej dotarły alarmujące informacje, że na terenie całego kraju, z największym nasileniem w Warszawie i jej okolicach, ma miejsce fala przedawnień spraw, które nie doczekały się rozpatrzenia przez sądy. Spektakularnym - a tylko jednym z wielu - przykładem jest choćby szeroko wzmiankowane w mediach przedawnienie sprawy rekordowego przemytu spirytusu w Szczecinie.

   Fala przedawnień zaczyna się rozszerzać, a dotyczy ona spraw o bardzo zróżnicowanym charakterze, w tym w znacznej części dotyczących przestępstw gospodarczych, naruszeń nietykalności osobistej, włamań itd. Ponadto bardzo wiele spraw jest zagrożonych przedawnieniem w ciągu najbliższych kilku lat. W moim głębokim przekonaniu sytuacja ta spowodowana jest inercją, zaniedbaniami i brakiem należytego nadzoru ze strony kierowanego przez panią resortu, którego urzędnicy mają przecież prawo i obowiązek wglądu w dokumentację sądów. Obowiązkiem Ministerstwa Sprawiedliwości jest bowiem zapewnienie sądom właściwych warunków działania. Wystarczyłoby, dla przykładu, dbanie przez resort o to, by prezesi sądów i przewodniczący wydziałów nakazywali sędziom rozpatrywanie w pierwszej kolejności spraw zagrożonych przedawnieniem. Winni oni być obligowani w tym zakresie przez ministra sprawiedliwości. Resort może także domagać się od prokuratorów informacji o liczbie i charakterze spraw zagrożonych przedawnieniem. Te prerogatywy nie są jednak należycie wykorzystywane. Natomiast proponowane przez pani resort remedium na ten stan rzeczy, czyli przyznanie ministrowi sprawiedliwości specjalnych uprawnień do przenoszenia spraw zagrożonych przedawnieniem np. z Warszawy do innego miasta, budzi poważne wątpliwości.

   Po pierwsze, jest ono sprzeczne z art. 45 konstytucji, mówiącym o prawie każdego do rozpatrywania jego sprawy przez właściwy sąd, a takim jest sąd działający w rejonie popełnienia przestępstwa.

   Po drugie, skoro istnieje możliwość zapobiegania przedawnieniom przynajmniej najważniejszych spraw w ramach istniejących przepisów, nie ma - jak sądzę - potrzeby wprowadzania wątpliwych rozwiązań nadzwyczajnych.

   Pani minister, sytuacja obecna we wspomnianym zakresie jest dramatyczna. Nadweręża ona społeczne poczucie sprawiedliwości i szacunku dla prawa, którego egzekwowanie jest jednym z najważniejszych spoiw państwa. Nadweręża też społeczne poczucie bezpieczeństwa, skoro sprawcy poważnych często przestępstw pozostają wskutek przedawnień bezkarni. Należy podjąć pilne działania, które doprowadzą do zmiany tej sytuacji. Jej tolerowanie spowoduje bowiem szybkie poglębienie obecnego kryzysu.

   Biorąc powyższe pod uwagę, zwracam się do pani minister z pytaniem:

   Jakie jest stanowisko kierowanego przez panią resortu w tej sprawie i kiedy zamierza pani przedłożyć program naprawy tej sytuacji, tak by przedawnienia, zamiast być wyjątkową sytuacją w praktyce sądów, nie stały się codziennością łamiącą ich autorytet, szacunek dla prawa i społeczne poczucie sprawiedliwości?

   Z poważaniem

   Poseł Grzegorz Kurczuk

   Warszawa, dnia 3 marca 2000 r.