Debaty sejmoweSzosta Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie finansowej i merytorycznej podstawy funkcjonowania Rządowego Centrum Studiów Strategicznych

   Odpowiadając na interpelację pana posła Jana Kulasa z dnia 18 listopada 1998 r. w sprawie podstawy finansowej i merytorycznej funkcjonowania Rządowego Centrum Studiów Strategicznych, pragnę scharakteryzować pokrótce kompetencje i zadania RCSS określone szczegółowo ustawą z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Rządowym Centrum Studiów Strategicznych (DzU nr 106, poz. 495 i z 1998 r. nr 106, poz. 668).

   Generalnie do zadań RCSS należy przygotowywanie prognoz oraz długookresowych, strategicznych programów rozwoju gospodarczego i społecznego, programów i koncepcji polityki zagospodarowania przestrzennego kraju, programów polityki regionalnej, ocen międzynarodowych uwarunkowań sytuacji kraju oraz długofalowych koncepcji polityki zagranicznej, ocen funkcjonalności struktur państwa oraz propozycji ich przekształceń.

   W RCSS analizowany jest stan gospodarki kraju oraz zgodność treści i przebiegu realizacji programów krótko- i średniookresowych ze strategicznymi programami długofalowymi. Informacje o stwierdzonych zagrożeniach w realizacji programów strategicznych i regionalnych przekazywane są Radzie Ministrów.

   W strukturę organizacyjną RCSS wchodzą także biura rozwoju regionalnego z siedzibami w: Białymstoku, Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Poznaniu, Szczecinie, Warszawie i Wrocławiu. Prowadzą one prace analityczno-studialne, diagnostyczne, prognostyczne i programowe, przede wszystkim w zakresie regionalnych ujęć koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju oraz regionalnych zróżnicowań poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego. Szczególnie istotnym obszarem działania biur są problemy o charakterze ponadwojewódzkim, międzywojewódzkim i transgranicznym.

   Przy RCSS działa Rada Społeczno-Gospodarcza będąca organem opiniodawczo-doradczym ministra.

   Ponadto RCSS obsługuje m.in. działalność:

   - Państwowej Rady Gospodarki Przestrzennej, która jest organem doradczym prezesa RM, powołanym zarządzeniem nr 66 prezesa RM z dnia 22 lipca 1997 r.

   - Międzyresortowego Zespołu do Prognozowania Popytu na Pracę powołanego zarządzeniem nr 2 prezesa RM z dnia 26 stycznia 1998 r.

   Chciałbym zwrócić szczególnie uwagę na zadania realizowane tylko przez RCSS, niepodejmowane, w podobnym ujęciu, przez żadne inne resorty.

   W naszym urzędzie sporządzane są syntetyczne opracowania w języku angielskim informujące o sytuacji gospodarczej kraju w zakresie podstawowych wskaźników makroekonomicznych wraz z prognozą, które są szeroko wykorzystywane przez Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Gospodarki i Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Informacje te są przesyłane ambasadorom RP jako materiał informacyjno-promocyjny dla międzynarodowych organizacji gospodarczych i finansowych dla potrzeb współpracy z zagranicą.

   W RCSS realizowane są prace, których przedmiotem jest analizowanie funkcjonowania struktur państwa, skutków instytucjonalnych proponowanych rozwiązań szczegółowych w różnych sferach oraz propozycje ich ewentualnych przekształceń. Ze względu na zasięg i rozmiary prowadzonych obecnie reform również te zadania są bardzo rozległe, a ich realizacja utrudniona wskutek braku w Polsce odpowiedniej kadry wyszkolonych specjalistów w dziedzinie instytucjonalnej.

   Reforma samorządowa, która będzie wdrażana od stycznia 1999 r., a także instytucjonalne skutki integracji z Unią Europejską i NATO, reformy zarządzania w administracji publicznej, której częścią jest tworzenie służby cywilnej i blok tzw. reform społecznych, wymagają nowego, precyzyjnego rozdziału kompetencji, rozdziału zadań zarządczych i kontrolnych, wyeksponowania funkcji służebnych administracji, zapobieżenia ewentualnemu nakładaniu się kompetencji itp.

   W związku z reformą ustrojową państwa i wprowadzeniem nowej organizacji terytorialnej kraju biura rozwoju regionalnego rozpoczną prace w zakresie programowania rozwoju regionalnego oraz prace analityczno-studialne dotyczące problematyki społeczno-gospodarczej i przestrzennej w nowych strukturach podziału terytorialnego. Niezbędna będzie budowa bazy danych o nowych jednostkach podziału administracyjnego. Stworzenie bazy dla szeroko pojętego monitoringu jest podstawowym warunkiem formułowania ocen diagnostycznych, prognoz i programów w zakresie rozwoju regionalnego, tak na szczeblu krajowym, jak i regionalnym. Niezbędna kompatybilność narzędzi w tym zakresie na szczeblu centralnym i regionalnym wymagać będzie również ścisłej współpracy RCSS z administracją wojewódzką.

   W 1999 r. rozpocznie się wdrażanie licznych reform, mających istotny wpływ na kondycję polskich rodzin (reforma systemu emerytalnego, wdrożenie ubezpieczeń zdrowotnych, reforma edukacji itp.). W RCSS prowadzone są prace diagnostyczne, analityczne i prognostyczne w zakresie zagadnień społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem problemów polskich rodzin i sytuacji sfery usług społecznych. Celowe wydaje się opracowanie, również w tym wypadku, systemu monitorowania tych procesów i sygnalizowanie ewentualnych zagrożeń.

   Jedną z istotnych dziedzin działalności RCSS jest analiza uwarunkowań zewnętrznych rozwoju gospodarki Polski, w tym w szczególności związanych z integracją Polski z Unią Europejską. Konkretne zadania RCSS w tym zakresie obejmują:

   1) Kierowanie działalnością międzyresortowego podzespołu KIE nr 32 ds. analizy i oceny wpływu integracji w sferze społeczno-ekonomicznej. Podzespół powołany został zarządzeniem nr 53 prezesa RM z dnia 16 lipca 1998 r. Celem funkcjonowania podzespołu, zgodnie z postanowieniem Rady Ministrów z dnia 28 sierpnia 1998 r., jest weryfikowanie skutków społeczno-ekonomicznych stanowisk negocjacyjnych Polski na rozmowy z Unią Europejską. Prace w tym zakresie już zostały podjęte.

   2) Kierowanie działalnością międzyresortowego podzespołu KIE nr 19 ds. polityki regionalnej. Podzespół ten został powołany, tak jak poprzedni, zarządzeniem nr 53 prezesa RM w sprawie Międzyresortowego Zespołu ds. Przygotowania Negocjacji Akcesyjnych.

   3) Odpowiedzialność za realizację dwóch zadań w ramach Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa, który został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 23 czerwca 1998 r., to jest:

   - opracowanie założeń wieloletniej strategii rozwoju społeczno-gospodarczego Polski z uwzględnieniem integracji z Unią Europejską i spójności z jej celami;

   - dokonywanie regularnych przeglądów i ocen podstawowych makroproporcji i trendów w gospodarce Polski wraz z oceną stopnia zbliżania do poziomu krajów Unii Europejskiej.

   4) Współudział w przygotowaniu Raportu o stopniu dostosowywania gospodarki do wymogów Unii Europejskiej. Polska ma obowiązek corocznego przedkładania raportu Komisji Europejskiej (ostatni przedstawiono w sierpniu br.). Wkład RCSS do tego raportu obejmuje informację o spełnieniu przez Polskę drugiego kryterium kopenhaskiego, tj. oceny funkcjonowania gospodarki rynkowej i zdolności do sprostania konkurencji na wspólnym rynku.

   5) Uczestniczenie w pracach związanych z dostosowywaniem gospodarki Polski do Unii Europejskiej, w szczególności dotyczących regionalnych programów rozwoju związanych z implementacją środków pomocowych, screeningu oraz działalności innych podzespołów negocjacyjnych.

   Na wykonanie zadań związanych z integracją RP z UE projekt budżetu RCSS na 1999 r. przewiduje kwotę 1147 tys. zł, natomiast w projekcie budżetu państwa na 1999 r. RCSS-owi nie przyznano żadnych środków finansowych na opisaną wyżej działalność.

   W tej sytuacji zwróciłem się, zgodnie z decyzją Rady Ministrów w sprawie budżetu państwa na 1999 r. podjętą na posiedzeniu w dniu 27 października br., do sekretarza Komitetu Integracji Europejskiej z wnioskiem o przesunięcie kwoty 1147 tys. zł z rezerw celowych budżetu państwa do budżetu RCSS, co umożliwiłoby zrealizowanie zadań związanych z integracją europejską.

   Jednocześnie trwają starania o uzyskanie wsparcia na realizację tych celów ze środków programów PHARE - zwłaszcza realizacji zadań wymienionych w Narodowym Programie Przygotowania do Członkostwa. Decyzję w tej sprawie podejmie Komisja Europejska dopiero w 1999 r.

   RCSS w skromnym jak dotychczas stopniu współpracuje z podobnymi jednostkami w innych krajach Unii Europejskiej. Na przeszkodzie stoi brak wystarczających środków finansowych. Pewne próby podjęte zostały w 1998 r. i dotyczyły współpracy z ministerstwami i urzędami centralnymi Szwecji i Hiszpanii, były finansowane z programu PHARE-Fiesta II. Ich wynikiem były dwa raporty przedstawiające procesy integracji tych krajów z UE oraz wnioski z tego wypływające dla Polski.

   RCSS aktywnie uczestniczy w pracach Komisji Europejskiej związanych z wypracowaniem wspólnego dokumentu dotyczącego rozwoju przestrzennego Europy (ESDP) oraz w działalności Konferencji Ministrów odpowiedzialnych za planowanie przestrzenne i regionalne, działającej w ramach Rady Europy.

   W znacznym stopniu urząd i jego biura rozwoju regionalnego zaangażowane są w międzynarodowe programy dotyczące rozwoju regionalnego i przestrzennego wybranych obszarów europejskich, jak bałtycki VASAB 2010 (Wizje i strategie wokół Bałtyku 2010) czy też CADSES obejmujący kraje Europy Centralnej i Południowej. Przedstawiciele RCSS są członkami komitetów sterujących i monitorujących programu INTERREG II C, który finansuje wspólne projekty badawcze o charakterze ponadnarodowym. Niezależnie od tego RCSS uczestniczy w pracach wszystkich międzyrządowych komisji ds. współpracy transgranicznej z krajami sąsiadującymi. Dla pogranicza południowego biura rozwoju regionalnego opracowały wspólnie z partnerami zagranicznymi studia koordynacyjne rozwoju obszarów przygranicznych, które stały się podstawowym dokumentem określającym kierunki prac wspomnianych komisji. Wydawana jest cykliczna publikacja ˝Biuletyn pogranicza polsko-czeskiego˝ jako organ Polsko-Czeskiej Komisji Międzyrządowej ds. Współpracy Transgranicznej, przeznaczony dla wszystkich instytucji i organizacji działających na obszarze przygranicza.

   Ponadto RCSS współpracuje z OECD, uczestnicząc w szczególności w pracach Komitetu Polityki Ekonomicznej i Komitetu Przeglądów Ekonomicznych i Rozwoju, oraz kieruje Grupą Roboczą nr 6 ds. Polityki Rozwoju Regionalnego. RCSS utrzymuje także kontakty z Europejską Komisją Gospodarczą ONZ, Światową Organizacją Handlu oraz UNCTAD. Regularnie bierze udział w przeglądach gospodarki Polski dokonywanych przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy.

   Od początku swego istnienia Rządowe Centrum Studiów Strategicznych boryka się z problemami kadrowymi, ponieważ proponowane wynagrodzenie za pracę zniechęca do jej podjęcia nie tylko wysokokwalifikowane osoby, ale również ludzi młodych, a także rodzi kłopoty z utrzymaniem obecnego stanu zatrudnienia.

   Podczas tworzenia RCSS przyjęto założenie, że ze względu na specyficzne zadania stawiane przed urzędem, polegające na wykonywaniu profesjonalnych prac realizowanych na potrzeby Rady Ministrów, istnieje konieczność zatrudniania wysokokwalifikowanych pracowników, których średnie miesięczne wynagrodzenie winno być wyższe o 30% niż w innych urzędach. Tymczasem w efekcie przeprowadzonej w styczniu 1997 r. reformy centrum administracyjno-gospodarczego rządu, skutkującej przyłączeniem do struktur RCSS biur rozwoju regionalnego zatrudniających pracowników o niskich zarobkach, ukształtowanych według zasad wynagrodzenia urzędników administracji terenowej, spowodowało, że średnia płaca pracownika zatrudnionego w RCSS już w momencie tworzenia tej jednostki, tj. od stycznia 1997 r., była zaniżona o 18% w stosunku do średnich zarobków w innych urzędach.

   W 1998 r. dysproporcje te pogłębiły się, o czym świadczy porównanie otrzymywanych podwyżek. W 1998 r. kwota kwietniowej jednorazowej podwyżki dla pracownika (bez kadry kierowniczej) wyniosła w przeliczeniu na pełen etat 96 zł, wobec przykładowo analogicznej podwyżki np. w GUS i Ministerstwie Skarbu Państwa o 150 zł.

   Przyznane w 1998 r. środki na wynagrodzenia w rezerwie celowej przeznaczone zostały, zgodnie z zapisem ustawy budżetowej na 1998 r., na zwiększenie zatrudnienia, tak zostały wykorzystane i nie mają wpływu na podwyższenie płac dla pracowników RCSS.

   Pozyskanie wysokokwalifikowanych pracowników ze znajomością języków obcych możliwe mogłoby być tylko poprzez wyłączenie RCSS spod ustawy o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej.

   Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt dyspozycyjności RCSS - na zlecenie prezesa RM wykonywane są raporty, opracowania, analizy i informacje, które wykorzystywane są przez Radę Ministrów, natomiast środki finansowe przyznawane na ten cel są więcej niż skromne.

   Odpowiadając panu posłowi na pytania dotyczące sytuacji finansowej pragnę poinformować, iż dotychczasowy projekt budżetu RCSS na 1999 r., zaakceptowany przez sejmową Komisję Gospodarki, na kwotę 15 796 tys. zł jest mniejszy o blisko 500 tys. zł od budżetu, którym dysponował RCSS w roku 1998 i pozwoli na sfinansowanie:

   - podstawowych zadań wynikających ze statutu RCSS

   - wydatków związanych z kosztami utrzymania

   - wydatków płacowych dla 316 etatów kalkulacyjnych przy planowanej średniej płacy 1694 zł.

   Przyznane środki nie pozwolą na sfinansowanie nowych zadań związanych z:

   - integracją z NATO

   - integracją europejską

   a) działaniami podzespołu KIE nr 32 ds. analizy i oceny wpływu integracji w sferze społeczno-gospodarczej

   b) działaniami podzespołu KIE nr 19 ds. polityki regionalnej

   - badaniami wpływu tendencji makroekonomicznych na sytuację rynku pracy

   - funkcjonowaniem Międzyresortowego Zespołu ds. Prognozowania Popytu na Pracę

   - skutecznym angażowaniem się RCSS w pogłębione analizowanie problemów związanych z rozwojem społeczno-gospodarczym z powodu braku środków przeznaczonych na ekspertyzy, oceny i opinie wykonywane przez niezależnych ekspertów.

   W związku z nowymi zadaniami, które ma podjąć w 1999 r. Rządowe Centrum Studiów Strategicznych, i brakiem środków na ich sfinansowanie, w ramach limitu określonego w projekcie budżetu, zwróciłem się do prezesa Rady Ministrów pana Jerzego Buzka z prośbą o przyznanie z rezerwy ogólnej kwoty 688 tys. zł na sfinansowanie wydatków związanych z:

   - zadaniami w dziedzinie długo- i średniookresowego programowania rozwoju regionalnego w zmienionych warunkach ustrojowych i nowym podziale terytorialnym państwa - kwota 90 tys. zł

   - integracją z NATO - 80 tys. zł

   - badaniem wpływu tendencji makroekonomicznych na sytuację na rynku pracy - kwota 50 tys. zł

   - funkcjonowaniem Międzyresortowego Zespołu do Prognozowania Popytu na Pracę - kwota 468 tys. zł.

   W przyszłości RCSS powinno działać na prawach ministerstwa, którego prace służą Radzie Ministrów i prezesowi Rady Ministrów do planowania i programowania strategicznego, prognozowania rozwoju gospodarczego i społecznego oraz formułowania polityki rozwoju regionalnego i zagospodarowania przestrzennego kraju.

   Zmiana zasad planowania z branżowego na horyzontalny - w układzie makroekonomicznym - ma ogromne znaczenie w świetle przebudowy zasad gospodarowania w naszym kraju.

   Duże znaczenie ma również przeprowadzana obecnie reforma administracyjna, która powoduje przeniesienie ciężaru administracji z układu resortowego na regionalny. Oznacza to pojawienie się nowego sposobu alokacji znacznej części środków publicznych, innego sposobu ich wydatkowania, a co za tym idzie - administrowania obszarem publicznym.

   Spowoduje to, dokładniej - powinno spowodować, zasadnicze zwiększenie roli planowania i programowania strategicznego w układzie makroekonomicznym, a nie resortowym w administracji centralnej, terenowej i w samorządzie wojewódzkim. Zbiegają się tu dwie sprawy: skutki reformy administracyjnej oraz przewidywana integracja europejska. W obu przypadkach konieczne jest prowadzenie strategicznego planowania rozwoju kraju oraz strategicznego planowania regionalnego państwa.

   Waga wynikających stąd zadań przemawia za nadaniem RCSS statusu ministerstwa. RCSS bowiem zajmowałoby się tworzeniem:

   - długookresowych narodowych planów strategicznych,

   - długookresowych planów polityki regionalnej państwa.

   Rządowe Centrum Studiów Strategicznych powinno także opiniować zgodność treści i przebieg realizacji programów krótkookresowych oraz średniookresowych ze strategicznymi programami długookresowymi, jak również opiniować zgodność wojewódzkich studiów zagospodarowania przestrzennego oraz programów zawierających zadania rządowe służące realizacji celów publicznych z koncepcją polityki przestrzennego zagospodarowania kraju. Ważnym zadaniem jest sporządzanie ocen bieżącej sytuacji społeczno-gospodarczej państwa.

   W związku z reformą administracyjną i przekazaniem wielu kompetencji organom samorządu RCSS poprzez działające w jego strukturze biura rozwoju regionalnego (BRR) opracowywałoby w ujęciu makroregionalnym strategia rozwoju społeczno-gospodarczego oraz zajmowałoby się studiami nad podstawowymi problemami społeczno-gospodarczymi makroregionów w związku ze środkami pomocowymi obecnie, a funduszami strukturalnymi w perspektywie. Minitorowałoby przebieg współpracy o charakterze ponadwojewódzkim, międzywojewódzkim i transgranicznym. Do ważnych zadań BBR należałoby również analizowanie zgodności rządowych i wojewódzkich programów realizacji zadań publicznych ze strategią rozwoju społeczno-gospodarczego, koncepcją polityki przestrzennego zagospodarowania kraju oraz założeniami polityki regionalnej państwa. Biura winny też pełnić rolę w zakresie weryfikowania wojewódzkich strategii społeczno-gospodarczych z punktu widzenia długookresowych strategii państwa. Powinny również brać udział w negocjowaniu celowości i zasad umieszczania w opracowywanych przez władze samorządowe planach zagospodarowania przestrzennego zadań rządowych służących realizacji ponadlokalnych celów publicznych.

   Prace prowadzone przez RCSS ˝równoważyłyby˝ interesy poszczególnych resortów. Nie oznacza to rzecz jasna wkraczania w kompetencje innych ministrów, a wręcz przyczyniłoby się do bardziej spójnego ich działania. Należy podkreślić, że Rządowe Centrum Studiów Strategicznych równocześnie w swoich planach, programach i analizach w znacznej mierze wykorzystywałoby prace prowadzone przez poszczególnych ministrów.

   Usytuowanie Rządowego Centrum Studiów Strategicznych jako ministerstwa i rodzaj prac przez nie wykonywanych nie powodowałyby kolizji ani na poziomie Rady Ministrów, ani ogniw samorządu terytorialnego. Można wręcz stwierdzić, że dobrze służyłyby pracy rządu, samorządów i ich partnerów społecznych.

   Minister Jerzy Kropiwnicki

   Warszawa, dnia 14 grudnia 1998 r.