Debaty sejmoweSzosta Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie strategii zatrudnienia i rozwoju rynku pracy w Polsce

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przekazaną przy piśmie z dnia 9 listopada 1999 r. (znak: SPS-0202-2795/99) interpelacją pana posła Jana Kulasa w sprawie strategii zatrudnienia i rozwoju rynku pracy w Polsce, przedstawiam poniższe wyjaśnienia.

   Pan poseł stawia osiem pytań. Pierwsze z nich brzmi: Czy i w jakim stopniu o strategii zatrudnienia można było mówić za rządów koalicji SLD-PSL (1993-1997)?

   Dokumentem inspirującym w czasie rządów koalicji SLD-PSL podejmowanie działań na rzecz zatrudnienia w Polsce była ˝Strategia dla Polski˝ przygotowana przez zespół ówczesnego ministra finansów Grzegorza Kołodko. Z inicjatywy ówczesnego ministra pracy w czerwcu 1995 r. zaprezentowano program rządowy pn. ˝Promocja aktywności zawodowej młodzieży˝. W listopadzie 1995 r. zaprezentowano z kolei ˝Program promowania produktywnego zatrudnienia i zmniejszania bezrobocia˝. Oba programy zawierały szereg działań zmierzających do ograniczenia wzrostu bezrobocia w Polsce. Działania te podejmowano zarówno w sferze makroekonomicznej, legislacyjnej, jak i instytucjonalnej. Ze względu na charakter przyjmowanych w programach założeń i ich ponadlokalny zasięg można uznać, że stanowiły one wyraz strategicznego podejścia do problematyki zatrudnienia.

   Drugie pytanie brzmi: Jak doszło do wypracowania rządowego projektu Narodowej strategii zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich 2000-2006? Na jakim etapie konsultacji i uzgodnień znajduje się aktualnie ten ważki projekt rządowy?

   Rozwiązania zawarte w ˝Programie promowania produktywnego zatrudnienia i zmniejszenia bezrobocia˝ oraz w ˝Promocji aktywności zawodowej młodzieży˝ okazały się dalece niewystarczające, czego wyrazem są ogólnie dostępne dane statystyczne wskazujące na wysoki poziom bezrobocia. Konieczność zastosowania bardziej radykalnych środków zwiększających poziom zatrudnienia w gospodarce narodowej staje się coraz bardziej paląca. Narodowa strategia zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich stanowi artykulację tej konieczności. Zawiera ona szereg propozycji zmierzających do radykalnej poprawy sytuacji na rynku pracy. Uwzględnia przy tym wiele sprawdzonych koncepcji działania zawartych w uprzednio wymienionych programach rządowych.

   Inną ważną przesłanką opracowania dokumentu pn. Narodowa strategia zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich jest konieczność sprostania wymogom związanym z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej i uzyskaniem finansowych środków przedakcesyjnych. Sporządzenie i zaprezentowanie narodowej strategii jest jednym z warunków uzyskania takiej pomocy.

   Strategia obejmuje okres 2000-2006. Zakłada się dwa etapy jej realizacji: okres 2000-2002 i 2003-2006. Przyjęcie takiego horyzontu czasowego wynika m.in. z terminarza procesu przedakcesyjnego i cyklu planowania zadań, które mogą być finansowane ze środków Unii Europejskiej. Strategia stanowić będzie przy tym jedną z sześciu strategii cząstkowych, w oparciu o które opracowany będzie Narodowy plan rozwoju Polski.

   Treścią strategii jest jedynie wskazanie i opis proponowanych kierunków działania. Ich operacjonalizacja zawarta będzie w corocznych narodowych planach na rzecz zatrudnienia. Należy założyć, że większość określonych w strategii zmian zostanie przygotowana i wdrożona (w miarę możliwości) przed rozpoczęciem drugiego etapu realizacji, przewidzianego na lata 2003-2006.

   Dokument ten, po uzgodnieniach z innymi resortami i konsultacją partnerów społecznych, uzyskał w dniu 17 listopada br. rekomendację ze strony Komitetu Społecznego Rady Ministrów. Wkrótce będzie zaprezentowany Komitetowi Ekonomicznemu Rady Ministrów, a potem przedłożony pod obrady Rady Ministrów.

   Trzecie pytanie zadane przez pana posła brzmi: Jak przedstawiają się główne założenia i cele Narodowej strategii zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich 2000-2006?

   Głównym celem strategii jest uzyskanie w 2006 r. wskaźnika zatrudnienia na poziomie 62-64%. Wskaźnik ten wyraża procentowy udział ludności pracującej w wieku 15-64 lat w ogólnej liczbie ludności w tym wieku. Aktualnie wskaźnik ten kształtuje się w Polsce na poziomie 58%. Cel ten będzie osiągnięty przez:

   - podjęcie działań zmierzających do poprawy zatrudnialności (tj. wyposażenie ludzi w atrybuty ułatwiające uzyskanie przez nich zatrudnienia),

   - rozwój przedsiębiorczości,

   - poprawę zdolności adaptacyjnych przedsiębiorstw i pracowników do zmieniających się warunków rynku pracy,

   - zapewnienie prowadzenia tzw. polityki równości szans (tj. zaniechania wszelkich praktyk dyskryminacyjnych na rynku pracy).

   Te podstawowe kierunki działania implikują konieczność podjęcia szeregu nowych inicjatyw, poczynając od wprowadzenia zmian w systemie edukacji powszechnej, kształcenia zawodowego, finansów, prawa gospodarczego, prawa pracy, aż po zmiany w sferze kulturowo-obyczajowej.

   Czwarte pytanie brzmi: Jakie nowe instrumenty prawno-organizacyjne trzeba będzie uruchomić, aby ˝Strategii zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich 2000-2006˝ zapewnić możliwie optymalne warunki realizacji?

   Strategia jest dokumentem, który w dużej mierze stanowi w odniesieniu do rynku pracy rozwinięcie tez zawartych w takich dokumentach rządowych, jak: ˝Strategia finansów publicznych i rozwoju gospodarczego Polska 2000-2010˝, ˝Kierunki działań rządu wobec małych i średnich przedsiębiorstw do 2000 r.˝, ˝Średniookresowa strategia rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich˝ oraz w programach restrukturyzacji poszczególnych sektorów gospodarki. Promowane w tych dokumentach instrumenty prawno-organizacyjne będą skutkowały zarówno pożądanym spadkiem bezrobocia, jak i rosnącym zatrudnieniem przez powstawanie nowych miejsc pracy. Do swoistych dla działalności ministra pracy instrumentów prawno-organizacyjnych będą z pewnością należały rozwiązania legislacyjne zawarte w Kodeksie pracy, umożliwiające bardziej niż dotąd elastyczne reagowanie pracodawców na zmiany zachodzące na rynku pracy. Chodzi tu np. o skrócenie okresu wypowiedzenia umowy o pracę, ale też o ułatwienia w zawieraniu umów o pracę w nietypowych jak dotąd formach. Koniecznym wydaje się wprowadzenie przepisów umożliwiających pracodawcom większą swobodę w zakresie ustalania składników wynagrodzenia, jak i w zakresie przemieszczania zatrudnionych na różne stanowiska pracy.

   Proponowane będą zmiany zmierzające do liberalizacji systemu ochrony stosunku pracy i warunków pracy. Rozpatrzona zostanie i zweryfikowana funkcja płacy minimalnej. Zakłada się jej zróżnicowanie terytorialne w zależności od natężenia bezrobocia. W dalszej perspektywie czasowej istnieć będzie konieczność modyfikacji obecnie istniejącego systemu pomocy osobom bezrobotnym, tj. wprowadzenie systemu ubezpieczeń od bezrobocia.

   Istotne zmiany przewiduje się w obrębie systemu edukacji. W dziedzinie szkolenia zawodowego nacisk kładzie się na rozwiązania zapewniające wzrost jakości kształcenia. Zbudowany być powinien system standardów kwalifikacji zawodowych, system zapewniający porównywalność i uznawalność świadectw kwalifikacyjnych, system akredytacji ośrodków edukacyjnych, system zapewnienia jakości usług szkoleniowych. Do tego konieczne jest wdrożenie takich rozwiązań prawno-organizacyjnych, które będą zachęcały zarówno pracodawców, jak i pracowników do stałego podnoszenia kwalifikacji zawodowych.

   Piąte pytanie pana posła jest następujące: Jakie miejsce i jaką rolę w budowie strategii zatrudnienia zarezerwowano dla struktur samorządu terytorialnego i dla organizacji pozarządowych?

   Samorządy terytorialne i organizacje pozarządowe mogą odegrać niebagatelną rolę w tworzeniu warunków sprzyjających rozwojowi gospodarczemu, a zatem w powstawaniu i utrzymywaniu miejsc pracy. Organizacje te mogą także świadczyć szereg usług na rzecz osób bezrobotnych i poszukujących pracy. Dotyczy to poradnictwa i informacji zawodowej, a także pośrednictwa pracy. Wydaje się także, że organy samorządowe będą miały znaczący wpływ na przyjmowane rozwiązania w sferze edukacji. W wielu miejscach strategia wskazuje na znaczenie lokalnych inicjatyw tego typu.

   Szóste pytanie pana posła brzmi: Jak przedstawiają się potrzeby w zakresie tworzenia nowych miejsc pracy 2000-2006? Jak te potrzeby mają się do prognoz wzrostu ludności w Polsce w tym okresie?

   Szacunkowo w latach 2000-2006 demograficzny przyrost zasobów pracy wyniesie ok. 1180 ty. osób. W tym samym czasie przyrost zasobów pracy, wynikający ze zmniejszenia istniejącego obecnie bezrobocia jawnego wyniesie 490 tys., a przyrost zasobów pracy wynikający z przesunięcia bezrobocia ukrytego na rynek pracy wyniesie 400 tys. A zatem, aby zapewnić stan zbliżony do pełnego wykorzystania potencjału pracy niezbędny jest przyrost zatrudnienia (netto) w latach 2000-2006, wynoszący co najmniej 2070 tys. osób.

   Przyrost pracujących w latach 2000-2006 szacowany jest różnie, w zależności od średniorocznego zakładanego wzrostu PKB. W przypadku najbardziej pesymistycznego wariantu, tj. wzrostu PKB o 3%, przyrost ten wyniesie 1020 tys. osób, a stopa bezrobocia 16%. W przypadku najbardziej optymistycznego wariantu (7%) - 2470 tys. osób, przy stopie bezrobocia 8,7%.

   Pytanie siódme: Jakie nakłady finansowe z budżetu państwa będą konieczne, aby Narodowej strategii zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich 2000-2006 stworzyć korzystne warunki realizacji?

   Realizacja strategii będzie przebiegała wieloetapowo. Przewiduje się finansowanie działań ze źródeł unijnych oraz ze źródeł krajowych (budżet i fundusze celowe oraz środki jednostek samorządu terytorialnego). W okresie przedakcesyjnym nakłady na realizację strategii szacuje się ogółem na kwotę 213,7 mln euro, w tym wkład ze strony budżetu państwa i funduszy celowych w kwocie 48,7 mln euro. W roku 2003 - odpowiednio: koszty ogółem - 727,7 mln euro, w tym wkład budżetu - 113,4 mln euro. W roku 2004: koszty ogółem - 1072,1 mln euro, wkład budżetu - 164,3 mln euro, w 2005: koszty ogółem - 1409,0 mln euro, wkład budżetu - 181,0 mln euro, a w 2006 r. koszty ogółem - 1823,8 mln euro, wkład budżetu - 210,5 mln euro.

   Pytanie ósme i ostatnie zadane przez pana posła brzmi: Z jakich doświadczeń i dokonań państw Unii Europejskiej korzystano w kontynuowaniu Narodowej strategii zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich 2000-2006?

   Przy konstruowaniu strategii wykorzystano aktualne rezolucje, zalecenia i wytyczne OECD i Unii Europejskiej w dziedzinie polityki zatrudnienia (˝Job Strategy˝, ˝Employment Guidelines˝). W szczególności nawiązano do wytycznych Rady Europejskiej, sformułowanych w październiku 1997 r. w ślad za tzw. porozumieniem amsterdamskim. Wytyczne te adresowane do państw członkowskich Unii wskazują na konieczność skoncentrowania się w narodowych politykach zatrudnienia na czterech głównych zasadach działania, którymi są:

   - promocja przedsiębiorczości,

   - promocja zatrudnialności (ang. employability),

   - poprawa zdolności adaptacyjnych przedsiębiorstw,

   - zapewnienie równości szans na rynku pracy.

   Wszystkie kraje unijne sporządzają własne strategie zatrudnienia i w oparciu o nie konstruują roczne plany działania na rzecz zatrudnienia.

   Polska dokonała przeglądu wszystkich dostępnych dokumentów w tej mierze. W trakcie tworzenia Narodowej strategii zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich korzystano z pomocy ekspertów unijnych, w tym w szczególności z ekspertów brytyjskich i francuskich.

   Przedkładając odpowiedzi na pytania zawarte w interpelacji pana posła Jana Kulasa

   łączę wyrazy szacunku

   Minister

   Longin Komołowski

   Warszawa, dnia 19 listopada 1999 r.