Debaty sejmoweSzosta Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie bliższej i efektywniejszej współpracy z Polonią

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji pana posła Jana Kulasa z 7 października 1999 r. pragnę podziękować za zainteresowanie kwestiami związanymi ze współpracą Ministerstwa Spraw Zagranicznych z Polonią. Całkowicie zgadzam się z opinią pana posła na temat doniosłej wagi problemów naszych rodaków mieszkających poza granicami kraju. Podzielam też pogląd w sprawie istotnego znaczenia współpracy z Polonią w dziedzinie promocji naszego kraju w świecie. Odnosząc się do kwestii szczegółowych pragnę przekazać następujące informacje.

   Należy przypomnieć , że w czasach PRL prowadzona była polityka faworyzowania grup Polonii, utożsamiających się z polityką PRL i legitymizujących ją na arenie międzynarodowej. Kontaktów z polskimi placówkami nie utrzymywała emigracja niepodległościowa, w wielu krajach nadająca ton życiu polonijnemu. W większości krajów istniał podział na organizacje niepodległościowe, konsekwentnie uznające rząd w Londynie i organizacje faworyzowane przez władze PRL.

   Rok 1989 stał się istotną cezurą w stosunkach państwa polskiego z Polonią i mniejszościami narodowymi. W sposób oczywisty rząd polski odszedł od instrumentalnego traktowania Polonii. Nastąpiło otwarcie na całą Polonię na Zachodzie, a w szczególności nawiązanie ścisłej współpracy z emigracją niepodległościową, której zasługi dla odzyskania przez Polskę niepodległości zostały należycie docenione. Politykę prowadzoną wobec Polonii od 1989 r. nazwać można polityką partnerstwa.

   Nie mniej ważne zmiany nastąpiły w stosunku naszego kraju do problemów, które dopiero po roku 1989 mogły zostać ujawnione, a dotyczyły mniejszości polskich w byłych państwach komunistycznych. Problemy naszych rodaków w krajach Europy Środkowej i Wschodniej, a także centralnej Azji, stały się istotnym elementem stosunków dwustronnych z tymi państwami.

   Przechodząc do pytania o formalno-prawne i finansowe podstawy współpracy MSZ z Polonią pragnę poinformować, że kwestie te reguluje art. 31 ustawy o działach administracji rządowej z 4 września 1997 r., zgodnie z którym: Dział spraw zagranicznych obejmuje sprawy (...) współpracy z Polakami zamieszkałymi za granicą. Minister właściwy ds. zagranicznych koordynuje, z zastrzeżeniem zadań i kompetencji Komitetu Integracji Europejskiej określonych w przepisach odrębnych, działalność innych organów i instytucji państwowych w dziedzinie stosunków z zagranicą.

   Doceniając znaczenie problematyki polonijnej w całokształcie polityki zagranicznej Ministerstwo Spraw Zagranicznych zadbało o to, aby w zmienionej przed rokiem nowej strukturze resortu utworzony został odrębny Departament Polonii. Powołanie tego departamentu przewidziane zostało w Statucie Ministerstwa Spraw Zagranicznych, nadanym rozporządzeniem prezesa Rady Ministrów z 17 lipca 1998 r. Szczegółowy zakres działalności Departamentu Polonii regulują zapisy § 51 Regulaminu Organizacyjnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych z 10 września 1998 r. oraz Regulamin Wewnętrzny Departamentu Polonii.

   Szczególna rola w bieżących kontaktach z Polonią przypada służbie konsularnej. Zapis art. 10 pkt 4 ustawy o funkcjach konsulów z 13 lutego 1984 r. stanowi, iż konsul działa na rzecz umacniania więzi pomiędzy Polonią zagraniczną a Polską.

   W bieżącym roku Ministerstwo Spraw Zagranicznych dysponowało na współpracę z Polonią, w ramach trzech przeznaczonych na ten cel funduszy konsularnych, kwotą 1495 tys. PLN, z czego w ramach funduszu Szkolnictwo - 725 tys. PLN, funduszu Kultura i sztuka - 676 tys. PLN, funduszu Kolonie i obozy - 94 tys. PLN. Wymieniona kwota stanowi ok. 2% środków przeznaczonych w budżecie państwa na cele polonijne.

   Departament Polonii MSZ dysponuje kompleksową wiedzą na temat sytuacji Polonii i Polaków za granicą. Jest ona aktualizowana głównie na podstawie informacji przekazywanych na bieżąco przez placówki dyplomatyczno-konsularne. Niezależnie od tego obowiązek przesyłania corocznych obszernych informacji dot. aktualnej sytuacji Polonii i Polaków za granicą, wynikający z przepisów o sprawozdawczości, spoczywa na kierownikach wszystkich placówek konsularnych.

   W roku 1997 MSZ przystąpiło do opracowywania, na podstawie ankiet przesłanych na placówki konsularne, całościowej bazy danych, obejmującej potrzeby środowisk polskich i polonijnych za granicą. W br. Departament Polonii opracował i przekazał do naszych placówek program komputerowy, który umożliwi zebranie całościowej informacji na temat życia polonijnego. Pragnę zwrócić uwagę, że informacje MSZ opierają się na danych i doświadczeniu pracowników służby konsularnej, którzy utrzymują codzienny kontakt ze społecznościami polonijnymi, dzięki czemu ich wiedza jest najpełniejsza i najbardziej obiektywna.

   Odnosząc się do pytania pana posła Jana Kulasa w sprawie priorytetów rządu we współpracy z Polonią i Polakami za granicą pragnę poinformować, że corocznie aktualizowany, szczegółowy program MSZ zawarty jest w dokumencie Podstawowe zadania konsularne przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych.

   Do najważniejszych zadań należy wspieranie Polonii i Polaków za granicą w dążeniu do uzyskania wysokiego statusu społecznego, ekonomicznego i politycznego. Doceniamy rolę, jaką Polonia i Polacy za granicą odgrywają w kształtowaniu przyjaznych stosunków swoich krajów zamieszkania z Rzecząpospolitą, a przede wszystkim w tworzeniu właściwego obrazu naszego kraju w tamtych społeczeństwach.

   Nie mniej istotne jest zapewnienie przestrzegania praw polskich mniejszości narodowych. W swoich krajach zamieszkania Polacy winni mieć w szczególności zapewnione prawo do pielęgnowania języka, kultury i tradycji narodowej, zgodnie z międzynarodowymi standardami. Pierwszorzędnym zadaniem polityki polonijnej, prowadzonej przez MSZ, jest kontrola realizacji postanowień umów dwustronnych, w tym w szczególności zapisów traktatowych, dotyczących mniejszości polskich.

   Za szczególnie istotne uważamy stymulowanie dostępu młodzieży polonijnej do nauczania języka i w języku polskim, zwłaszcza w szkołach publicznych kraju zamieszkania. Zdajemy sobie sprawę, że od poziomu szkolnictwa polonijnego, jego prestiżu wśród naszych rodaków za granicą, zależy w dużym stopniu, na ile silne będą związki młodego pokolenia z macierzą. Należy także wspomnieć o konieczności sprzyjania powstawaniu i rozwojowi środków masowego przekazu w języku polskim oraz wspierania przedsięwzięć kulturalnych Polonii.

   Trudno jest wymienić wszystkie, nawet te najważniejsze, organizacje pozarządowe, z którymi współpracuje MSZ. Nasze placówki otwarte są na współpracę ze wszystkimi, zarówno największymi, jak i lokalnymi, organizacjami polinijnymi. Także w kraju Ministerstwo Spraw Zagranicznych, w tym w szczególności Departament Polonii, stara się utrzymywać kontakty ze wszystkimi organizacjami pozarządowymi, stawiającymi sobie za cel współpracę z Polonią. Wymieniając te, z którymi kontakt jest najściślejszy, należy wspomnieć: Stowarzyszenie ˝Wspólnota polska˝, Fundację ˝Pomoc Polakom na Wschodzie˝ oraz Fundację ˝Semper Polonia˝. Staramy się także utrzymywać ścisły kontakt z organizacjami zajmującymi się niesieniem pomocy charytatywnej dla naszych rodaków w Europie Wschodniej, stowarzyszeniami zaangażowanymi w proces repatriacji z Kazachstanu oraz związkami kresowiaków. Szczególną rolę wśród organizacji pozarządowych odgrywa Kościół katolicki. Utrzymujemy także kontakty z instytucjami naukowymi, specjalizującymi się w badaniach nad Polonią.

   Polonia odgrywała i nadal odgrywa istotną rolę w promocji naszego kraju. Dość tu przypomnieć zasługi Polonii amerykańskiej dla członkostwa Polski w NATO. Obecnie stoimy przed kolejnym wyzwaniem, związanym z aspiracjami naszego kraju do członkostwa w Unii Europejskiej. W Ministerstwie Spraw Zagranicznych przygotowywany jest obecnie rządowy program promocji Polski w Unii Europejskiej. Chcemy, aby należne miejsce znalazły w nim zarówno organizacje polonijne, jak i wybitne osoby świata polonijnego. Największą inicjatywę przejawia w tej dziedzinie Polonia brytyjska i niemiecka. Resort spraw zagranicznych działania te będzie wspierał, pamiętając jednak, że podstawowym założeniem obecnie realizowanej polityki zagranicznej jest, przywołana już, zasada partnerstwa, której istotą jest stwarzanie szans dla wszystkich osób polskiego pochodzenia do włączenia się w sprawy polskie w takim zakresie, w jakim one same uznają to za stosowne.

   Odnosząc się do przedostatniego pytania pana posła Jana Kulasa pragnę poinformować, że z uwagi na zróżnicowanie środowisk polonijnych w świecie staramy się dostosowywać nasze działania do ich specyfiki. Stąd szczególne znaczenie w tej współpracy oraz modyfikacji dotychczasowych metod działania przywiązujemy do pracy służby dyplomatyczno-konsularnej.

   Bliższej i efektywniejszej współpracy z Polonią służyć będzie niewątpliwa poprawa koordynacji polityki polonijnej związana z wejściem w życie, przywołanej już przeze mnie, ustawy o działach administracji rządowej. Obowiązki dotyczące koordynacji polityki zagranicznej, której polityka wobec Polonii jest immanentną częścią, spoczywają, zgodnie z tą ustawą, na ministrze właściwym ds. zagranicznych.

   W związku z ostatnim pytaniem pana posła Jana Kulasa pragnę poinformować, że zdając sobie sprawę z wagi spraw naszych rodaków za granicą, w budżecie na rok 2000 Ministerstwo Spraw Zagranicznych zaplanowało wzrost środków budżetowych na działalność polonijną o 19%. Planujemy, że wydatki te wyniosą w ramach funduszy konsularnych 1778 tys. PLN (odpowiednio w funduszu Kultura i sztuka - 878 tys. PLN, w funduszu Szkolnictwo - 797 tys. PLN, w funduszu Kolonie i obozy - 103 tys. PLN).

   Zgłoszone przez pana posła Jana Kulasa problemy związane są z najważniejszymi problemami polityki polonijnej. Pragnę zapewnić, że wysoko cenię sobie współpracę w ich rozwiązywaniu ze wszystkimi zainteresowanymi tym instytucjami, a w szczególności z parlamentem. Chciałbym, aby działania podejmowane przez posłów i senatorów w dalszym ciągu wspierały realizację polityki polonijnej, prowadzonej przez resort spraw zagranicznych.

   Łączę wyrazy szacunku

   Minister

   Bronisław Geremek

   Warszawa, dnia 28 października 1999 r.