Debaty sejmoweSzosta Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie braku środków finansowych na wypłatę zasiłków dla dzieci umieszczonych w rodzinach zastępczych

   Nawiązując do wystąpienia pana marszałka, zawierającego interpelację pani poseł Anny Bańkowskiej, dotyczącą braku środków finansowych na wypłatę pomocy pieniężnej dla dzieci umieszczonych w rodzinach zastępczych, pragnę poinformować, iż z dniem 1 stycznia 1999 r. weszły w życie zmiany w ustawie z dnia 29 listopada o pomocy społecznej (DzU z 1998 r. nr 64, poz. 414; nr 106, poz. 668; nr. 117, poz. 756; nr 162, poz. 1118 i 1126 oraz DzU z 1999 r. nr 20, poz. 170), rozszerzające zadania pomocy społecznej o zadania opieki nad dzieckiem. W przypadku organizowania opieki w rodzinach zastępczych oraz udzielania pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania umieszczonych w nich dzieci realizacja tego zadania odbywa się w na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 października 1993 r. w sprawie rodzin zastępczych (DzU z 1993 r. nr 103, poz. 470 oraz DzU z 1994 r. nr 193, poz. 751). Nowe rozporządzenie oczekuje na akceptację Rady Ministrów i z dużym prawdopodobieństwem wejdzie w życie od 1 sierpnia br.

   W wyniku szeroko zakrojonej dyskusji społecznej nad kształtem i rolą rodziny w wychowaniu młodego pokolenia w Polsce oraz poszukiwaniem nowej formuły sprawowania opieki nad dzieckiem pozbawionym całkowicie lub częściowo opieki rodzinnej zaistnieła potrzeba zreformowania systemu rodzinnej opieki zastępczej. Pożądane ze społecznego punktu widzenia jest umożliwienie całościowego spojrzenia na problemy rodziny oraz udzielenia jej komplementarnego wsparcia w jednej instytucji. Reforma administracyjna państwa stworzyła taką możliwość. Konsekwencją takiego podejścia jest wprowadzenie zagadnień związanych z prowadzeniem rodzin zastępczych do zadań samorządu powiatowego w zakresie pomocy społecznej. Do organizowania zastępczej opieki rodzinnej zobowiązany został starosta.

   Projekt rozporządzenia w sprawie rodzin zastępczych przewiduje szereg zmian i modyfikacji mających na celu:

   - rozszerzenie rodzinnej formy opieki nad dzieckiem, stanowiącej alternatywę dla pobytu dzieci w placówkach opieki całkowitej,

   - zapewnienie jak najkorzystniejszych form pomocy rodzinie zastępczej,

   - zabezpieczenie odpowiedniego przygotowania rodziców zastępczych do pełnienia swoich ról,

   - stworzenie elastycznych form finansowania rodzin zastępczych, dostosowanych do potrzeb dziecka i rodziny zastępczej.

   Proponuje się, by przesłanką umieszczania dzieci w rodzinie zastępczej była wyłącznie ich trudna sytuacja życiowa, uniemożliwiająca zapewnienie im przez rodziców podstawowych warunków opieki i wychowania; bez względu na ich sytuację prawną. Celem nadrzędnym jest zapewnienie dzieciom opieki i wychowania w zastępczym środowisku rodzinnym.

   Wprowadza się dwa rodzaje rodzin zastępczych: rodziny spokrewnione i rodziny niespokrewnione. Zakłada się, że wszystkie rodziny zastępcze zostaną przygotowane do pełnienia swojej funkcji. Rodziny spokrewnione zapewniają dzieciom w nich umieszczonym trwałą więź ze środowiskiem rodzinnym oraz stabilną formę opieki. Przewiduje się tworzenie rodzin zastępczych niespokrewnionych, które mogłyby przyjmować w pierwszej kolejności dzieci, dla których nie można utworzyć rodziny spokrewnionej, a są to dzieci w wieku do lat 10 bądź oczekujące na przysposobienie lub dzieci rodziców, przeciwko którym toczy się postępowanie o pozbawienie władzy rodzicielskiej, a także dzieci starsze, znajdujące się w szczególnie trudnej sytuacji osobistej. Rodziny takie mogą otrzymywać z tego tytułu wynagrodzenie po ustaleniach dokonanych ze starostą. Przewiduje się możliwość pełnienia funkcji rodziny zastępczej odpłatnie na podstawie umowy zawartej przez starostę z małżeństwem lub osobą nie pozostającą w związku małżeńskim, które spełniają warunki określone w art. 31e ustawy o pomocy społecznej oraz w projekcie rozporządzenia. Wysokość wynagrodzenia będzie ustalana pomiędzy stronami (rodzice zastępczy-starosta) do wysokości 150% kwoty bazowej ogłaszanej przez prezesa GUS, aktualnie wynosi ona 1327 zł.

   Mając na względzie dobro dzieci i konieczność zapewnienia indywidualnej opieki, przewiduje się ograniczenie liczby dzieci umieszczonych w jednej rodzinie zastępczej. Proponuje się, by w rodzinie zastępczej nie umieszczano jednocześnie więcej niż trojga dzieci, jedynie w przypadku rodzeństwa liczba dzieci może być większa. Projekt rozporządzenia przewiduje ponadto wprowadzenie wymienionych poniżej zmian do obowiązującego aktualnie stanu prawnego.

   Pomoc pieniężna dla dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej jest uzależniona od sytuacji dochodowej rodziny oraz wieku i stanu zdrowia dziecka. Wysokość pomocy pieniężnej jest uzależniona od dochodu rodziny zastępczej, ustalanego zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej, i wynosi miesięcznie od 10% do 40% przeciętnego wynagrodzenia, a dla dzieci do lat 3 oraz odbiegających od normy rozwojowej i zakwalifikowanych do kształcenia specjalnego, udziału w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych albo pomocy profilaktyczno-wychowawczej lub resocjalizacyjnej oraz uprawnionych do zasiłku pielęgnacyjnego pomoc pieniężna wynosi miesięcznie od 40% do 80%. Jednorazowy zasiłek pieniężny w wysokości do 150% kwoty bazowej na pokrycie niezbędnych wydatków związanych z potrzebami przyjmowanego dziecka proponuje się wypłacać na każde umieszczone w rodzinie zastępczej dziecko, uzgadniając potrzeby z powiatowym centrum pomocy rodzinie.

   Na realizację powyższego zadania, zleconego powiatom przez administrację rządową, zaplanowano w ustawie budżetowej na bieżący rok dotację w wysokości 380 052 tys. zł. Ministerstwo pracy nie uczestniczyło w pracach planistycznych i nie miało wpływu na wysokość planowanej dotacji. Według informacji otrzymanych z województw kwota powyższa jest niewystarczająca i nie zabezpiecza środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z funkcjonowaniem rodzin zastępczych w roku bieżącym.

   Zgodnie z aktualnie nadesłanymi przez wojewodów informacjami braki środków na bieżącą działalność rodzin zastępczych wynoszą 47 440,4 tys. zł. Województwa odczuwają niedobory środków na pokrycie wydatków bieżących dla rodzin zastępczych już funkcjonujących, jak również dla nowych rodzin, z którymi podpisano odpowiednie umowy. W wielu województwach pozostały zobowiązania z 1998 r. wymagająca uregulowania w bieżącym roku. Konieczne jest również pełne zabezpieczenie finansowe w zakresie pomocy świadczonej na rzecz wychowanków rodzin zastępczych z tytułu ich usamodzielnienia. Problem ten dotyczy głównie powiatów, w których nie ma placówek opiekuńczo-wychowawczych. W powiatach, w których funkcjonują takie placówki, finansowanie świadczeń z tytułu usamodzielnienia realizowane jest z działu 79: Oświata i wychowanie. Zapotrzebowanie na dodatkowe środki niezbędne do realizacji świadczeń należnych wychowankom rodzin zastępczych z tytułu usamodzielnienia wynosi 17 659,6 tys. zł. Łączna kwota braków w rozdziale 8622: Rodziny zastępcze i własne wynosi 65 100 tys. zł, co oznacza, iż środki przewidziane w ustawie budżetowej pokrywają zaledwie 85% potrzeb.

   W związku z powyższym minister pracy w kwietniu br. zwrócił się z prośbą do ministra finansów o dofinansowanie działalności rodzin zastępczych i zwiększenie planu budżetu na 1999 r. w części 85: Budżety wojewodów, dział 86: Opieka społeczna, rozdział 8622: Rodziny zastępcze i własne o kwotę 65 100 tys. zł.

   Minister pracy oczekuje na decyzję ministra finansów w tym zakresie.

   Z poważaniem

   Minister

   Longin Komołowski

   Warszawa, dnia 12 lipca 1999 r.