Debaty sejmoweSzosta Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie naliczania i podziału oświatowej subwencji ogólnej w roku budżetowym 2000

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pani poseł Danuty Grabowskiej z dnia 14 marca br. w sprawie naliczania i podziału części oświatowej subwencji ogólnej w roku budżetowym 2000, pozwalam sobie przedstawić panu marszałkowi następujące informacje.

   Zgodnie z przepisami zawartymi w ustawie z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 (DzU nr 150, poz. 983) dysponentem środków finansowych na zadania oświatowe jest jednostka samorządu terytorialnego.

   W ustawie budżetowej na rok 2000 kwota części oświatowej subwencji ogólnej określona została w wysokości 19 277 285 tys. zł. Globalne nakłady na oświatę i wychowanie z budżetu państwa na 2000 r. kształtują się na poziomie 20 717 709 tys. zł i wzrastają w relacji do 1999 r. o 11%. Z podziału pomiędzy jednostki samorządu terytorialnego ogólnej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej wyłączona została 1-procentowa rezerwa.

   Ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego naliczone zostały zgodnie z zasadami przyjętymi w rozporządzeniu ministra edukacji narodowej w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego, określającymi sposób podziału łącznej części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2000 (DzU nr 111, poz. 1284 oraz z 2000 r. DzU nr 6, poz. 74) oraz na podstawie danych statystycznych GUS za rok szkolny 1999/2000.

   Ponadto uprzejmie informuję pana marszałka, że we wspomnianym wyżej rozporządzeniu ministra edukacji narodowej wprowadzono istotne zmiany naliczania w roku budżetowym 2000 części oświatowej subwencji ogólnej i tak:

   - część szkolna subwencji oświatowej jest naliczana wyłącznie na podstawie liczby uczniów uczęszczających do szkół prowadzonych bądź dotowanych przez daną jednostkę samorządu terytorialnego, zgodnie z zasadą pieniądz idzie za uczniem;

   - przyjęty system wag zrównuje - z punktu widzenia naliczonej subwencji - uczniów w miejskich szkołach podstawowych i uczniów liceów ogólnokształcących;

   - odchodzi się od stosowania dolnych i górnych ograniczeń dla poziomu całej subwencji oświatowej (nie ma gwarancji stałej realnej wartości subwencji niezależnie od malejącej skali zadań oświatowych);

   - przyjmuje się zasadę utrzymania 100% nominalnej wartości subwencji na ucznia w stosunku do bazowych kwot roku 1999 (mechanizm ten jest kompensowany ograniczeniem nominalnego wzrostu kwoty subwencji na ucznia 120% kwoty roku 1999);

   - wprowadzenie zasady jednej wagi dla niemal wszystkich szkół zawodowych;

   - uwzględniono oddzielną wagę na racjonalizację sieci szkolnej;

   - po raz pierwszy wprowadzono naliczanie części oświatowej na zadania pozaszkolne, proporcjonalnie do skali pozaszkolnych zadań oświatowych, mierzonych liczbą biorących udział w działalności placówki.

   Użyte w algorytmie pojęcie ucznia przeliczeniowego oraz wartości wag odpowiadają średnim statystycznym, podczas gdy rzeczywiste zróżnicowanie jednostkowych kosztów między szkołami, nawet pomiędzy szkołami tego samego typu w tej samej jednostce samorządu terytorialnego, jest ogromne i wynika z bardzo wielu szczegółowych przyczyn.

   Kwota subwencji na ucznia przeliczeniowego stanowi finansowy standard A podziału subwencji i jest swoistym, kalkulacyjnym bonem oświatowym na ucznia dla jednostki samorządu terytorialnego. Jednocześnie pragnę nadmienić, że w przekonaniu Ministerstwa Edukacji Narodowej nie jest możliwe wprowadzenie w roku 2000 jednolitej kwoty nakładów państwa na ucznia w całym kraju. Wynika to z:

   1) aktualnych uwarunkowań prawnych:

   - alokowania środków poprzez subwencję ogólną, która jest dochodem gminy i innych jednostek samorządu terytorialnego;

   - powierzenia jednostkom samorządu terytorialnego odpowiedzialności za realizację zadań oświatowych jako zadań własnych, obligatoryjnych;

   2) ogromnych dysproporcji organizacyjnych, kadrowych, materialnych i finansowych pomiędzy różnymi jednostkami samorządu terytorialnego i różnymi szkołami.

   Przed wprowadzeniem narodowego bonu oświatowego konieczne jest:

   - określenie docelowego systemu i źródła finansowania zadań publicznych realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego;

   - ujednolicenie systemu finansowania wszystkich sektorów oświaty;

   - wyrównanie materialnych warunków realizacji zadań oświatowych.

   W istniejących uwarunkowaniach ekonomicznych związanych z finansowaniem z budżetu państwa zadań oświatowych ważne znaczenie ma wyodrębniona z subwencji rezerwa ustawowa. Pozwala ona na korektę subwencji tym jednostkom samorządu terytorialnego, które na podstawie obiektywnie uzasadnionych przesłanek będą wymagały wsparcia w dostosowaniu do nowych warunków finansowania. W ramach 1% rezerwy będą dokonywane korekty błędów statystycznych oraz wzrost od 1 września br. zadań edukacyjnych w szkołach ponadpodstawowych. Korekta subwencji oświatowej z powyższych tytułów będzie dokonywana w trakcie realizacji roku budżetowego, na podstawie zobiektywizowanych kryteriów.

   Wiele gmin nie racjonalizowało sieci szkolnej w latach ubiegłych, pomimo spadku liczby uczniów. W sytuacji, w której liczebność oddziałów spada poniżej normy ustalonej na 26 uczniów w oddziale, powoduje znaczne zwiększenie kosztów utrzymania szkół.

   Niezależnie od przekazywanych z budżetu państwa jednostkom samorządu terytorialnego środków finansowych w ramach części oświatowej subwencji ogólnej w ustawie budżetowej na rok 2000 przewidziane zostały rezerwy celowe na finansowanie zadań w obszarze oświaty i wychowania:

   - rezerwa nr 19: środki na realizację programu ograniczenia ubóstwa wśród dzieci i młodzieży oraz na stypendia dla uczniów szczególnie uzdolnionych - 63 168 tys. zł;

   - rezerwa nr 21: reforma systemu oświaty - 146 834 tys. zł;

   - rezerwa nr 22: racjonalizacja sieci szkolnej, w tym zakup autobusów szkolnych - 122 976 tys. zł;

   - rezerwa nr 25: środki na poprawę warunków nauczania w szkołach wiejskich i remonty szkół oraz na pomoc stypendialną dla młodzieży wiejskiej - 100 000 tys. zł;

   - rezerwa nr 68: zakończenie programu rozwoju pracowni internetowych w gimnazjach - 100 000 tys. zł.

   Znaczna część z ww. środków przekazana zostanie poprzez budżety wojewodów do jednostek samorządu terytorialnego.

   Uprzejmie informuję pana marszałka, że wprowadzona z dniem 1 stycznia 1999 r. reforma ustrojowa w istotny sposób zmieniła zarządzanie i finansowanie zadań z zakresu oświaty i wychowania i tak:

   - powiaty przyjęły do prowadzenia jako zadania własne szkolnictwo ponadpodstawowe oraz placówki oświatowe;

   - województwa samorządowe przejęły do prowadzenia określone placówki oświatowe o znaczeniu regionalnym, a także wybrane szkoły zawodowe;

   - zadania oświatowe i wychowania w zakresie opieki nad dziećmi stały się zadaniami powiatów i prowadzone są w obszarze pomocy społecznej;

   - wszystkie zadania z zakresu oświaty i wychowania od 1 stycznia 2000 r. prowadzone przez organy samorządowe finansowane są poprzez system subwencji w formie części oświatowej subwencji ogólnej;

   - niektóre szkoły i placówki oświatowe pozostały nadal w gestii ministra spraw wewnętrznych, ministra obrony narodowej i ministra sprawiedliwości;

   - zakładanie i prowadzenie szkół artystycznych należy do dnia 31 grudnia 2000 r. do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

   Pragnę przekazać panu marszałkowi również dodatkowe informacje, które przybliżą aktualną sytuację. Niż demograficzny związany ze zmianą warunków życia i pracy Polaków od roku 1990 spowodował znaczne i nadal trwające zmniejszanie się liczby uczniów szkół podstawowych, podczas gdy wyż demograficzny z wczesnych lat osiemdziesiątych przeszedł do szkół ponadpodstawowych.

   Efektem niżu w szkołach podstawowych jest drastyczny spadek liczby uczniów powodujący konieczność zamykania szkół lub, tam gdzie to nie jest możliwe ze względów społecznych, konieczność utrzymywania bardzo małych szkół. Te małe szkoły, głównie na wsi, są wyjątkowo kosztowne (licząc koszty na ucznia), a z drugiej strony są często określane jako szkoły słabsze. Problem racjonalizacji sieci szkolnej staje się szczególnie trudny przy wprowadzeniu gimnazjów, gdyż powinny to być z założenia większe szkoły, a jednocześnie od często małych szkół podstawowych odejmuje się dwa ostatnie (najliczniejsze) roczniki.

   Gminy otrzymały kwoty subwencji wynikające ze struktury zadań szkół podstawowych, gimnazjów oraz na przejęte w ramach porozumień zadania szkół ponadpodstawowych, a także na zadania pozaszkolne (np. przedszkola specjalne).

   Wynikowa średnia na ucznia w szkołach prowadzonych przez gminy wynosi średnio 2733 zł/Ur (wzrost o 7,23%), gminach miejsko-wiejskich 2526 zł/Ur (wzrost o 7,98%), gminach wiejskich 2931 zł /Ur (wzrost o 6,93%).

   Najwyższe kwoty subwencji na ucznia są w woj. świętokrzyskim (2512,37 zł/Ur). Powyżej 2400 zł/Ur na ucznia są w województwach: lubelskim, małopolskim, opolskim i wielkopolskim. Najniższe kwoty subwencji na ucznia są w woj. śląskim (2226,78 zł/Ur), co wynika z ukształtowanych historycznie różnic w poziomie finansowania oraz w strukturze szkolnej.

   Wzrost subwencji na ucznia w stosunku do roku 1999 wynosi co najmniej 4,01%, a w wielu przypadkach sięga 24,1%. Niemniej na skutek zmniejszenia liczby uczniów lub przekazania zadań szkolnych innym jednostkom samorządu terytorialnego może mieć miejsce nominalne:

   - zmniejszenie subwencji o 10-40% (17 gmin),

   - zwiększenie subwencji o 23-66% (30 gmin).

   Uprzejmie informuję pana marszałka, że wszystkie decyzje dotyczące zasad finansowania oświaty w związku z wprowadzeniem reformy szkolnictwa konsultowane są z Zespołem ds. Edukacji i Kultury Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Na posiedzeniu tego zespołu w dniu 23 marca br. pozytywnie zaopiniowano wnioski z poszczególnych województw dotyczące zwiększenia subwencji z 1% rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na kwotę 43 287 261 zł. W kwocie tej znalazły się również wnioski dotyczące szkół przyszpitalnych i przysanatoryjnych. Minister edukacji narodowej pismem z dnia 4 kwietnia br. nr DE-III-3117/8/GK/2000 wystąpił do ministra finansów o podjęcie stosownych decyzji w tej sprawie.

   Odpowiadając na pytanie pani poseł Danuty Grabowskiej dotyczące zamierzeń rządu w zakresie zabezpieczenia niezbędnych środków na oświatę, w przypadku gdyby 1-procentowa rezerwa części oświatowej subwencji ogólnej nie wystarczyła na konieczne wydatki związane z utrzymaniem szkół, uprzejmie informuję pana marszałka, że w przypadku wystąpienia oszczędności w wydatkach planowanych na obsługę zadłużenia zagranicznego i długu krajowego minister właściwy do spraw finansów publicznych upoważniony został do ich przeznaczenia m.in. na wsparcie reformy systemu oświaty do kwoty 100 000 tys. zł (art. 47 ust. 1 ustawy budżetowej na rok 2000 z dnia 21 stycznia 2000 r. - DzU nr 7, poz. 85).

   Przedstawiając powyższe, uprzejmie przepraszam pana marszałka za opóźnienie w udzieleniu odpowiedzi na interpelację pani poseł Danuty Grabowskiej.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Andrzej Karwacki

   Warszawa, dnia 18 kwietnia 2000 r.