Debaty sejmoweSzosta Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie skutków reformy emerytalnej dla budżetu i FUS

   W związku z interpelacją poseł Anny Filek w sprawie skutków reformy emerytalnej dla budżetu i FUS (pismo znak: SPS-0202-5254/00) uprzejmie informuję, co następuje:

   Ad 1. Według danych liczba osób zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych wynosi 13 317 634.

   Ad 2. Liczba osób, które podpisały umowy członkowskie z otwartymi funduszami emerytalnymi na dzień 30 września 2000 r., wynosi 10 349 457.1)

   Ad 3. Według prognozy na podstawie Modelu Budżetu Polityki Społecznej, przygotowanego przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej we współpracy z Instytutem Badań nad Gospodarką Rynkową, Fundusz Ubezpieczeń Społecznych będzie wymagał dotacji uzupełniającej z budżetu państwa do roku 2013. Po tej dacie w FUS powinna się pojawić nadwyżka związana z faktem, iż wpływy ze składek będą wyższe niż wydatki na świadczenia z ubezpieczenia społecznego (wykres 1).

   Istniejący deficyt w FUS wymagać będzie dotacji z budżetu państwa, w wysokości od około 2,5% PKB w 2000 r.do 0,1% PKB w 2013 r. Przy obecnej praktyce podziału dotacji na dotację uzupełniającą oraz dotację związaną z wprowadzeniem reformy emerytalnej, od 2006 r. wysokość deficytu w FUS nie przekroczy wartości odpływu składek do otwartych funduszy emerytalnych. Oznacza to, że w okresie prognozy konieczność uzupełniania środków FUS z dotacji uzupełniającej będzie istnieć do 2005 r. (wykres 2).

   Przedstawiona symulacja uwzględnia zmianę struktury ubezpieczonych uczestniczących w otwartych funduszach emerytalnych. Według danych szacunkowych, zgodnie z danymi przytoczonymi w pkt. 2, do otwartych funduszy emerytalnych przystąpiło ponad 10 mln osób. Z tej grupy około 8,2-8,4 mln są to osoby ubezpieczone, regularnie opłacające składkę na ubezpieczenia społeczne. Ogółem ponad 60% ubezpieczonych w pracowniczym systemie ubezpieczeń społecznych przystąpiło do otwartych funduszy emerytalnych, przy czym prawdopodobieństwo przystąpienia do funduszu zależało od wieku ubezpieczonych. Ludzie młodsi znacznie chętniej przystępowali do funduszy emerytalnych niż starsi. W przypadku trzydziestolatków odsetek członków funduszy emerytalnych w kohorcie wiekowej sięga około 90%, a dla pięćdziesięciolatków spada do poziomu poniżej 5%. Kobiety w wieku 30-40 lat przystępowały do funduszy emerytalnych chętniej niż mężczyźni, natomiast kobiety po 40. roku życia rzadziej decydowały się na podzielenie składki. Struktura taka ma istotne konsekwencje dla przychodów FUS. Z upływem czasu rosnąć będzie liczba osób ubezpieczonych, które podzieliły składkę ze względu na naturalny proces wymiany pokoleń na rynku pracy. W ciągu najbliższych 20 lat, według prognozy, odsetek ubezpieczonych uczestniczących w obu filarach systemu emerytalnego powinien sięgnąć 95% (wykres 3).

   Wzrost udziału członków funduszy emerytalnych wśród ubezpieczonych oznacza, iż z upływem czasu coraz większa część składki emerytalnej przekazywana będzie do drugiego filaru, co oznacza, że w perspektywie kolejnych 20 lat aktywa funduszy emerytalnych będą rosły i w 2020 r. powinny przekroczyć jedną trzecią PKB. (wykres 4).

   Ze względu na długi okres przejściowy, związany z obejmowaniem ubezpieczonych dwufilarowym systemem emerytalnym, efektywna składka odprowadzana do funduszy emerytalnych (mierzona jako odsetek funduszu płac objętego ubezpieczeniem społecznym) w 2000 r. wynosi, według modelu, około 4,5% (w porównaniu do 7,3% indywidualnego wynagrodzenia odprowadzanego do otwartych funduszy emerytalnych). Do 2020 r. efektywny poziom składki przekazywanej do otwartych funduszy emerytalnych wzrośnie do poziomu 6,97%. Oznacza to, że nie zakończy się jeszcze okres przejściowy wdrażania nowego systemu z punktu widzenia ubezpieczonych i część będzie w dalszym ciągu uczestniczyć tylko w pierwszym filarze (wykres 5).

   Podstawowy scenariusz makroekonomiczny, na którym oparta jest prognoza wydatków socjalnych wykonana na modelu ˝Budżet polityki społecznej˝, zakłada utrzymanie się wysokiego tempa wzrostu ekonomicznego w perspektywie następnych dwudziestu lat.

Tabela 1. Założenia makroekonomiczne prognozy.

Wyszczególnienie 2000 2005 2010 2015 2020

wzrost realny PKB 5,1% 5,4% 4,2% 3,9% 3,8%

wzrost zatrudnienia -0,3% 0,2% 0,2% 0,0% -0,1%

inflacja 9,4% 3,8% 2,1% 1,3% 1,3%

wzrost realnej pracy 1,2% 6,1% 4,9% 4,8% 4,8%

Źródło: Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową.

   W okresie tym następować będzie starzenie się ludności Polski. Liczba ludności w wieku 60 lat i więcej wzrośnie w tym okresie o 44%, liczba ludności w wieku produkcyjnym (15-59 lat) spadnie o 7%, a ludności w wieku przedprodukcyjnym (0-14 lat) spadnie o 14%.

   Liczba ubezpieczonych w ZUS będzie wzrastać do 2010 r., a następnie powoli zmniejszać się.

Tabela 2. Liczba ubezpieczonych w ZUS, lata 2000-2020

  2000 2005 2010 2015 2020

Ubezpieczeni (tys.) 12 818 13 118 13 139 13 083 13 073

Źródło: Model "Budżet polityki społecznej", IBnGR.

   Liczba świadczeniobiorców (emerytów i rencistów) w ZUS będzie systematycznie wzrastać, choć tendencja ta przybierze na sile w drugiej dekadzie następnego stulecia.

Tabela 3. Liczba świadczeniobiorców ZUS, lata 2000-2020

  2000 2005 2010 2015 2020

Emeryci i renciści (tys.) 7335 7839 8089 8364 8738

Źródło: Model "Budżet polityki społecznej", IBnGR.

   W następnych dwóch dekadach nastąpią zmiany w strukturze emerytów i rencistów ZUS według wieku. Udział osób w wieku produkcyjnym pobierających emeryturę bądź rentę inwalidzką w liczbie osób pobierających te świadczenia będzie maleć. Rosnąć będzie natomiast liczba osób pobierających emeryturę lub rentę inwalidzką w wieku poprodukcyjnym. Będzie to następstwem wprowadzonej reformy emerytalnej oraz procesu starzenia się społeczeństwa.

   Ad 4. Zgodnie z art. 53 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych FUS może otrzymywać dotacje z budżetu państwa w wysokości określonej w ustawie budżetowej. Dotacje te mogą być przeznaczone na uzupełnienie środków na wypłaty świadczeń, jeżeli przychody ze składek oraz środki zgromadzone w funduszach rezerwowych nie zapewniają pełnej i terminowej wypłaty świadczeń. Zapis ten daje możliwość ukształtowania dotacji na poziomie wystarczającym. Ustawa nie przewiduje obligatoryjnej dotacji z tytułu uzupełnienia deficytu wynikającego z niższej niż 100% ściągalności składek. Zapis taki byłby trudny w realizacji, gdyż zaległe składki ściągnięte przez ZUS musiałyby podlegać zwrotowi do budżetu państwa, który w ten sposób przejąłby rolę gwaranta dla przedsiębiorstw zalegających z opłatą składek. Natomiast dotacja związana z rekompensatą ubytku składek w związku z ograniczeniem wysokości podstawy wymiaru składki do 30-krotności planowanej średniej płacy została włączona do ogólnej dotacji uzupełniającej. Wydzielenie tego elementu wydaje się również zbędne z punktu widzenia finansowania FUS, gdyż istotne jest zapewnienie płynności finansowej tego funduszu, a nie uzupełnianie szacowanych ubytków, które w rzeczywistości są trudne do przewidzenia.

   Sekretarz stanu

   Ewa Lewicka

   Warszawa, dnia 3 stycznia 2001 r.

1) Dane zawarte w pkt 1 i 2 uwzględniają informację z centralnego rejestru członków otwartych funduszy emerytalnych prowadzonego przez ZUS. Ponieważ dane z centralnego rejestru członków OFE oraz dane z centralnego rejestru ubezpieczonych zawierają pewne nieścisłości, dlatego istnieje możliwość icj korekty.