Debaty sejmoweSzosta Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zaplecza naukowo-badawczego dla rolnictwa

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją posła Jana Kulasa, odpowiadając na poszczególne pytania, przedstawiam panu marszałkowi stanowisko w sprawie organizacji i zamierzeń restrukturyzacyjnych zaplecza badawczo-rozwojowego działającego na rzecz rolnictwa.

   1. Zaplecze naukowo-badawcze pracujące na rzecz rolnictwa i rozwoju wsi tworzą jednostki badawczo-rozwojowe resortu (jbr), akademie rolnicze i jednostki PAN. Znaczenie i rola placówek naukowo-badawczych, działających w obszarze produkcji rolnej i rozwoju terenów wiejskich, wzrosły szczególnie w okresie transformacji całej polskiej gospodarki. Placówki te muszą obecnie rozwiązywać szereg nowych problemów związanych z gospodarką rynkową na wsi, które nie miały miejsca do końca lat osiemdziesiątych.

   Jednocześnie część tych placówek w latach 90. była poddawana permanentnej reorganizacji, głównie wewnętrznej, polegającej na znacznym zmniejszaniu zatrudnienia, upraszczaniu struktur organizacyjnych i odpowiednim zagospodarowywaniu zbędnego majątku. Dotyczyło to przede wszystkim jednostek badawczo-rozwojowych resortu rolnictwa i rozwoju wsi. Obecnie sprawą dalszej, głębokiej reorganizacji jednostek badawczo-rozwojowych w Polsce zajmuje się Międzyresortowy Zespół ds. Reformy Jednostek Badawczo-Rozwojowych, powołany przez prezesa Rady Ministrów.

   Stosownie do zarządzenia nr 99 prezesa Rady Ministrów z 21 grudnia 2000 r., zmieniającego zarządzenie w sprawie ww. Międzyresortowego Zespołu ds. Reformy Jednostek Badawczo-Rozwojowych, do jego zadań należy podjęcie prac dotyczących określenia warunków przygotowania projektów programów wieloletnich lub projektów celowych zamawianych oraz przygotowanie programu restrukturyzacji jednostek badawczo-rozwojowych i przedstawienie prezesowi Rady Ministrów odpowiedniego dokumentu w tej sprawie w terminie do dnia 30 czerwca 2001 r.

   Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dostrzegając rolę i znaczenie zaplecza badawczo-rozwojowego w naukowym wspieraniu programów społeczno-gospodarczych resortu, związanych m. in. z dostosowaniem przepisów prawnych, jak i struktur organizacyjnych jednostek rolnictwa, rynków rolnych i rozwoju wsi do funkcjonujących w krajach Unii Europejskiej - już wcześniej podjęło działania organizacyjne mające na celu dostosowanie struktur i zakresu badań jednostek naukowych do obecnych i przyszłych potrzeb resortu.

   W tym celu rozpoczęto szeroką konsultację ze środowiskiem naukowym resortu celem wypracowania optymalnych ścieżek reorganizacyjnych resortowego zaplecza badawczo-rozwojowego. Punktem wyjścia do dalszych przekształceń jbr resortu będzie określenie docelowego funkcjonowania struktur całej nauki rolniczej w aspekcie jej naukowego wspierania perspektywicznych programów społeczno-gospodarczych działów: rolnictwo, rynki rolne i rozwój wsi.

   Na spotkaniu z dyrektorami jbr resortu w dniu 28 listopada 2000 r. przedstawiono projekt przemian w zapleczu badawczo-naukowym, ustalając, że dyrektorzy tych jednostek przedłożą uzgodnione z radami naukowymi uwagi do tych projektów przekształceń i przedstawią ewentualne propozycje dostosowań swoich jednostek do nowych warunków, wynikających ze zmieniającej się sytuacji społeczno-gospodarczej kraju, jak też w związku z wyzwaniami związanymi ze spodziewanym wejściem Polski w struktury Unii Europejskiej. Stanowić one będą podstawę przy tworzeniu projektu programu przekształceń w nauce rolniczej resortu, który będzie przedłożony ww. międzyresortowemu zespołowi.

   W spotkaniu tym uczestniczyli również dyrektorzy: Instytutu Mleczarstwa, OBR Ogrodnictwa, Zakładu Badawczego Przemysłu Piekarskiego oraz COBR Gastronomicznego i Artykułów Spożywczych, które dotychczas były nadzorowane przez Krajową Radę Spółdzielczą, a po wejściu w życie noweli ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych przejdą pod nadzór ministerstwa.

   Przy istniejącej strukturze zarządzania i finansowania nauki wpływ Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, realizującego politykę gospodarczą, na zakres prac naukowo-badawczych w dziedzinie rolnictwa i rozwoju wsi jest minimalny. Niezwykle trudna jest więc pełna integracja polityki naukowo-badawczej z polityką gospodarczą resortu.

   Ten stan w istotny sposób ogranicza podejmowanie właściwych, szybkich i skutecznych decyzji, jak też możliwość kompleksowych i interwencyjnych badań w zakresie nauk rolniczych. Sytuację tę należy zmienić m. in. poprzez włączenie ministra rolnictwa i rozwoju wsi do składu KBN na prawach członka tego komitetu oraz przez powołanie Rady Badań Rolniczych (RBR), która kompleksowo koordynowałaby funkcjonowanie nauk rolniczych w kraju. Niewłączenie ministra rolnictwa i rozwoju wsi do składu KBN pozbawia resort rolnictwa współudziału w decyzjach dotyczących kształtowania polityki naukowo-technicznej oraz jej finansowania w całym obszarze nauk rolniczych.

   Zadaniem ww. rady byłoby ukierunkowanie i koncentrowanie badań rolniczych wokół priorytetów polityki wobec wsi, rolnictwa i gospodarki żywnościowej wykonywanych przez jednostki badawczo-rozwojowe podporządkowane poszczególnym resortom. Rada, składająca się z przedstawicieli nauki, administracji i praktyki rolniczej, byłaby ciałem doradczym i opiniotwórczym, kształtującym w środowisku naukowym zainteresowanie określoną częścią problematyki badawczej, a wyniki jej prac stanowiłyby podstawę realizowanej w tym zakresie działalności KBN.

   2. W obszarze nauki i badań Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi współpracuje przede wszystkim z jednostkami badawczo-rozwojowymi resortu, które działają na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (wielokrotnie nowelizowanej) i ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o utworzeniu Komitetu Badań Naukowych (z późniejszymi zmianami) oraz z uwzględnieniem dotyczących poszczególnych jednostek uregulowań prawnych w sprawie ich utworzenia lub powołania, wpisów do rejestrów jednostek badawczo-rozwojowych i zatwierdzonych przez organ nadzorujący statutów. Obie ww. ustawy uzupełnione są rozporządzeniami Rady Ministrów lub poszczególnych ministrów.

   Obecnie są przeze mnie nadzorowane 24 jednostki badawczo-rozwojowe, chociaż wpływ ministerstwa na ich działalność, zgodnie z obowiązującymi przepisami, jest mocno ograniczony. Wynika to z faktu ustawowego przyznania komitetowi wyłącznych uprawnień w zakresie koordynacji działalności naukowej i badawczo-rozwojowej, tworzenia polityki naukowej i naukowo-technicznej, określania kierunków prac naukowych i badawczo-rozwojowych oraz przyznawania środków finansowych z budżetu państwa bezpośrednio jednostkom badawczo-rozwojowym. Podobnie jak inni ministrowie, opiniuję propozycje działalności statutowej nadzorowanych jednostek, lecz nie dysponuję środkami budżetowymi na działalność naukowo-badawczą w nadzorowanych jednostkach.

   Wśród jednostek badawczo-rozwojowych resortu wiodącą rolę pełnią duże instytuty, takie jak:

   1) Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin,

   2) Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa,

   3) Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa,

   4) Instytut Warzywnictwa,

   5) Instytut Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego,

   6) Instytut Budownictwa, Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa,

   7) Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej,

   8) Państwowy Instytut Weterynaryjny,

   9) Instytut Zootechniki,

   10) Instytut Ochrony Roślin,

   11) Instytut Melioracji i Użytków Zielonych oraz

   12) Morski Instytut Rybacki i

   13) Instytut Rybactwa Śródlądowego.

   Poza działalnością naukowo-badawczą, wdrożeniową i upowszechnieniową wykonują one szereg prac z zakresu tzw. służb państwowych, polegających m. in. na monitorowaniu, prognozowaniu i ocenie zjawisk i procesów zachodzących w sektorze rolno-spożywczym, badaniu rynków rolno-spożywczych, gromadzeniu i utrzymaniu zasobów genowych roślin i zwierząt, na opracowywaniu i wdrażaniu do praktyki standardów i metod oceny produktów rolnych itp.

   Wśród instytucji o charakterze administracyjnym, zajmujących się nauką rolniczą, zdecydowanie wiodącą rolę pełni tu Komitet Badań Naukowych, w posiedzeniach którego co prawda może brać udział przedstawiciel ministerstwa, ale bez prawa do głosowania nad uchwałami tego komitetu.

   Stosownie do decyzji przewodniczącego komitetu ministerstwo przydziela poszczególnym jednostkom badawczo-rozwojowym resortu środki na dofinansowanie działalności ogólnotechnicznej i wspomagającej badania. Stanowią one jednak tylko marginalną część budżetu nauki, a według ostatnich decyzji KBN nastąpi dalsze drastyczne zmniejszenie tych środków w ogólnej puli ich podziału w 2001 r.

   3. Współpraca Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wyższymi szkołami rolniczymi jest obecnie bardzo ograniczona.

   Ministerstwo (podobnie jak inne urzędy centralne) nie dysponuje żadnymi znaczącymi środkami finansowymi, aby wspierać lub pobudzać na uczelniach działalność naukowo-badawczą w priorytetowych kierunkach działania resortu, określanych wymogami prowadzenia efektywnej gospodarki w rolnictwie, przetwórstwie rolno-spożywczym i na rzecz rozwoju obszarów wiejskich.

   W zaistniałej sytuacji akademie rolnicze prowadzą autonomiczną politykę naukową, zgodną przede wszystkim z wymogami wyznaczanymi przez KBN, podporządkowanymi pozyskiwaniu środków finansowych z budżetu nauki na działalność naukowo-badawczą i wspomagającą badania.

   Mimo bardzo skromnych środków finansowych ministerstwo wspiera, m. in. finansowo, działalność uczelni rolniczych w upowszechnianiu ich osiągnięć badawczych w praktyce. Akademie rolnicze mogą ubiegać się o dotacje na dofinansowanie upowszechniania doradztwa rolniczego w ramach dotacji przedmiotowych dla różnych podmiotów wykonujących zadania na rzecz rolnictwa. Przykładowo w 1999 r. cztery uczelnie rolnicze uzyskały na ten cel środki w wysokości ponad 140 tys. zł, a w 2000 r. - dwie uczelnie na kwotę około 60 tys. zł.

   Przedstawiciele ministerstwa często biorą udział w konferencjach i spotkaniach organizowanych przez akademie rolnicze. Aktualnym przykładem takiego udziału może być spotkanie w dniu 18 stycznia br. dyrektora Biura Nauki m.in. na temat projektu utworzenia Rady Badań Rolniczych oraz dyrektora Departamentu Integracji Europejskiej na temat roli uczelni w procesie przygotowania do Unii Europejskiej z rektorami wszystkich uczelni rolniczych. Naukowcy z akademii rolniczych uczestniczą z kolei w spotkaniach organizowanych przez ministerstwo, a także biorą udział w opracowywaniu materiałów niezbędnych do prowadzenia polityki rolnej. Pracownicy naukowi jednostek badawczo-rozwojowych resortu wspólnie z przedstawicielami uczelni biorą udział w realizacji niektórych projektów badawczych. Wielu naukowców z akademii rolniczych zasiada w radach naukowych jednostek badawczo-rozwojowych resortu.

   4. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, poprzez dofinansowanie ze środków przyznawanych decyzją ministra nauki, przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych, promuje na łamach fachowych czasopism wyniki prac badawczych przydatnych dla praktyki z zakresu rolnictwa, rynków rolnych, w tym dla branż gospodarki żywnościowej oraz rozwoju obszarów wiejskich. Celem dofinansowania jest szerokie upowszechnienie prac wykonanych w jednostkach badawczo-rozwojowych resortu, w uczelniach rolniczych, placówkach naukowych Polskiej Akademii Nauk i innych jednostkach naukowych pracujących na rzecz ww. obszarów.

   Wybór czasopism w celu dofinansowania ich działalności dokonywany jest na podstawie oceny składanych ofert na wsparcie finansowe, przez komisję, która m. in. uwzględnia następujące parametry:

   - poziom merytoryczny czasopism,

   - zgodność treści zamieszczonych artykułów z polityką naszego ministerstwa,

   - przydatność dla rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich.

   Propagowanie wiedzy fachowej w tych czasopismach obejmuje najciekawsze wyniki badań dotyczących:

   - produkcji roślinnej,

   - produkcji zwierzęcej,

   - dziedzin ekonomicznych w rolnictwie,

   - socjologii wsi,

   - środowiska rolniczego oraz infrastruktury technicznej wsi,

   - przetwórstwa rolno-spożywczego i rybołówstwa,

   Redakcje zajmujące się wydawaniem fachowej prasy rolniczej chętnie korzystają, za pośrednictwem MRiRW, z funduszy Komitetu Badań Naukowych. Dofinansowanie, które jest przyznawane przy zachowaniu procedury ustawy o zamówieniach publicznych, otrzymuje co roku od 25 do 30 tytułów. Praktycznie każde czasopismo, które złożyło ofertę i spełniło ww. kryteria, otrzymało wsparcie finansowe. Należy nadmienić jednak, że kwoty, które KBN przeznacza na upowszechnianie i promocję osiągnięć nauki, są z roku na rok coraz mniejsze, co powoduje, że redakcje otrzymują coraz niższe kwoty dofinansowania na powyższy cel. W 2000 r. dofinansowanie to wynosiło łącznie 200 tys. zł.

   W uzupełnieniu odpowiedzi na pytanie zawarte w interpelacji pana posła podaję tytuły czasopism specjalistycznych o charakterze branżowym, których redakcje ubiegały się o środki dofinansowania z KBN, rozdzielane i przekazywane przez ministerstwo. Są to: Agroserwis, Agrochemia, Chłodnictwo, Chów Bydła, Gazeta Cukrownicza, Hasło Ogrodnicze, Hodowla Roślin i Nasiennictwo, Hodowca Zwierząt Futerkowych, Kwiaty, Magazyn Przemysłu Spożywczego, Magazyn Przemysłu Rybnego, Ogrodnictwo, Ochrona Roślin, Owoce, Warzywa, Kwiaty, Plon, Polskie Drobiarstwo, Poradnik Plantatora Buraka Cukrowego, Przegląd Mleczarski, Przegląd Zbożowo-Młynarski, Przegląd Hodowlany, Przegląd Rybacki, Poradnik Gospodarski, Pszczelarstwo, Pszczelarz Polski, Pasze Przemysłowe, Przemysł Spożywczy, Rolnicze ABC, Sad Nowoczesny, Szkółkarstwo, Technika Rolnicza, Trzoda Chlewna, Wiadomości Melioracyjne i Łąkarskie, Wiadomości Zielarskie, Wieś i Doradztwo, Wiadomości Rybackie.

   Użyteczną wiedzę popularnonaukową na rzecz rolnictwa przekazują także w bardzo szerokim zakresie ośrodki doradztwa rolniczego, głównie w postaci różnego rodzaju broszur, prospektów i ulotek oraz bezpośrednich kontaktów z rolnikami.

   Jednostki badawczo-rozwojowe w ramach upowszechniania i promocji osiągnięć nauki organizują tzw. ˝dni otwartych drzwi˝, wspólnie z ośrodkami doradztwa i redakcjami czasopism rolniczych, biorą udział w wystawach, targach i dożynkach, m.in. na przykład w międzynarodowych targach rolniczych ˝Polagra˝. Co roku wydają one setki nowych instrukcji wdrożeniowych i upowszechnieniowych oraz materiałów szkoleniowych.

   5. Minister rolnictwa i rozwoju wsi sprawuje nadzór nad 24 jednostkami badawczo-rozwojowymi, z których 17 stanowią instytuty, 6 - centralne laboratoria i 1 - ośrodek badawczo-rozwojowy. Łączne zatrudnienie w jbr resortu na koniec 1999 r. wyniosło 7383 osób, w tym zatrudnionych było 1339 pracowników naukowych i 1614 naukowo-technicznych. Wartość księgowa majątku netto wyniosła ponad 560 mln zł, w tym aparatury naukowo-badawczej - około 30 mln zł.

   Jednostki naukowe resortu prowadzą działalność statutową w obszarze produkcji roślinnej, zwierzęcej, przetwórstwa rolno-spożywczego, techniki rolniczej, jak również ekonomiki i organizacji produkcji.

   W celu lepszego wykorzystania coraz szczuplejszych środków budżetowych na realizację prac naukowych i badawczo-rozwojowych w obszarze rolnictwa, wsi i rynków rolnych preferowanym dofinansowaniem objęto prace dotyczące:

   - społeczno-gospodarczych i infrastrukturalnych przemian wsi i rolnictwa,

   - wykorzystania w rolnictwie postępu biologicznego i technicznego,

   - ekonomiczno-organizacyjnych uwarunkowań rozwoju produkcji rolniczej i przetwórstwa rolno-spożywczego,

   - wykorzystania i ochrony przyrodniczych zasobów wsi i rolnictwa, z uwzględnieniem proekologicznych kierunków ich rozwoju,

   - wykorzystania bazy surowcowej rybołówstwa poprzez określenie uwarunkowań biologicznych, rozwoju techniki połowów i technologii przetwórstwa.

   Jednostki badawczo-rozwojowe resortu realizują badania na wysokim poziomie naukowym, czego potwierdzeniem jest m. in. udział wielu jbr resortu w licznych międzynarodowych programach badawczych. Duża część wyników badań jbr z powodzeniem jest wdrażana i upowszechniana w praktyce rolniczej.

   W celu usprawnienia przepływu informacji od nauki do praktyki co roku jednostki badawczo-rozwojowe resortu opracowują oferty w zakresie tematyki wdrożeniowo-upowszechnieniowej i szkoleniowej. Kierowane są one przede wszystkim do specjalistów ośrodków doradztwa rolniczego oraz branżowych służb rolnych i surowcowych, a także do specjalistów pracujących w różnych instytucjach oraz coraz częściej bezpośrednio do rolników. Przykładowo w 1999 r. jbr resortu prowadziły ponad 320 zadań wdrożeniowych.

   Jednostki resortu rolnictwa posiadają swoje oddziały zamiejscowe, filie bądź zakłady doświadczalne. Integralną częścią 9 instytutów jest 50 rolniczych zakładów doświadczalnych, borykających się często z poważnymi trudnościami finansowo-ekonomicznymi. Zakłady doświadczalne, będące częścią instytutów, działają jako wyodrębnione jednostki organizacyjne, samodzielnie sporządzające bilans. Do zadań zakładów doświadczalnych należy prowadzenie hodowli, doświadczalnictwa i upowszechniania w zakresie tej dziedziny nauki, jaką zajmuje się instytut.

   6. Zgodnie z ustawą o utworzeniu Komitetu Badań Naukowych środki finansowe, projektowane w ustawie budżetowej na 2001 r. na naukę, będą bezpośrednio przekazywane przez KBN poszczególnym podmiotom realizującym badania naukowe. Na dzień dzisiejszy nie jest jeszcze znana wielkość dofinansowania poszczególnych rodzajów działalności jbr, takich jak: działalność statutowa, inwestycyjna, wspomagająca badania, współpraca międzynarodowa itp.

   Z kwoty ogółem 3 322 758 000 zł, ustalonej wstępnie w projekcie budżetu państwa na naukę w 2001 r., środki w kwocie 2 635 538 000 zł mają być przeznaczone według komitetu na finansowanie lub dofinansowanie poszczególnych działalności całej nauki w Polsce w następujący sposób:

   - 923 778 000 zł na projekty badawcze, w tym wynikające z projektów wieloletnich i celowych,

   - 1 311 000 000 zł na działalność statutową,

   - 401 000 000 zł na realizację inwestycji służących potrzebom badań naukowych lub prac rozwojowych, w tym także wynikających z programów wieloletnich,

   - 760 000 zł na składki do organizacji międzynarodowych w ramach współpracy naukowej i naukowo-technicznej z zagranicą, określonej w umowach międzyrządowych albo w programach lub protokołach wykonawczych do tych umów.

   Ministerstwo nie posiada konkretnych danych dotyczących propozycji KBN odnośnie do wsparcia w 2001 r. ze środków budżetu nauki działalności naukowo-badawczej w obszarze nauk rolniczych.

   Część jednostek realizujących badania w obszarze rolnictwa pozyskuje także niewielkie środki z dotacji budżetowej ministerstwa na postęp biologiczny, utrzymanie rezerwy genetycznej, na ocenę hodowlaną i użytkową, monitoring jakości gleb, wody i roślin, produktów rolniczych i spożywczych, na zwalczanie zaraźliwych i zakaźnych chorób zwierząt gospodarskich oraz inne zadania niezbędne resortowi do prowadzenia prawidłowej polityki rolnej.

   7. Nauka i badania w obszarze rolnictwa w poszczególnych krajach Unii są zorganizowane w różny sposób. Trudno jest jednoznacznie ocenić, który model jest najlepszy i który w polskich warunkach byłby najefektywniejszy. W Holandii ministerstwo rolnictwa nadzoruje obecnie 12 jednostek naukowo-badawczych, w Wielkiej Brytanii - 10 jednostek, a w Republice Federalnej Niemiec - również 10 jednostek. We Francji działa INRA - instytut koordynujący działalność wszystkich placówek naukowych i wdrożeniowych, pracujących na rzecz rolnictwa.

   Badania rolnicze w Holandii są realizowane na 3 poziomach:

   - badania podstawowe - na uniwersytetach,

   - badania strategiczne - w instytutach należących do Ministerstwa Rolnictwa Holandii.

   Obecnie w 12 instytutach zatrudnienie wynosi około 3000 osób. Wszystkie instytuty obsługuje jedno centrum administracyjne, statystyczne i jedna biblioteka, ale z wyjątkiem 3 instytutów wszystkie pozostałe znajdują się w jednej miejscowości - w Wageningen,

   - badania stosowane - w 10 stacjach badawczych.

   Podział środków finansowych na badania rolnicze w Holandii przedstawia się następująco:

   - nauki podstawowe - 100% nakładów z budżetu,

   - nauki strategiczne - 80% nakładów z budżetu i 20% z fundacji,

   - nauki stosowane - 50% nakładów z budżetu i 50% z fundacji (związki farmerów, giełdy i inne).

   Interesujący jest sposób pozyskiwania środków finansowych na naukę z organizacji farmerskich, giełd i aukcji. Każdy z farmerów płaci podatek na rozwój nauki. Udział ten jest różny, zależnie od wielkości obrotu i rodzaju produkcji, i wynosi:

   - 0,2% od obrotu - produkcja rolnicza,

   - 0,35% od obrotu - produkcja warzywnicza,

   - 0,6% od obrotu - produkcja sadownicza,

   -0,15% od obrotu - produkcja szklarniowa,

   - 0,02% od obrotu - produkcja zwierzęca.

   W Federalnej Republice Niemiec, stosownie do zapisów art. 74 konstytucji, zadaniem jednostek naukowo-badawczych jest naukowe rozpoznawanie problemów oraz przedstawianie propozycji do podejmowania przez rząd decyzji, celem wykonania zadań legislacyjnych i administracyjnych, zmierzających do zwiększenia dobrobytu całego społeczeństwa.

   Nauka resortowa jest ukierunkowana na wspomaganie osiągania przez ministra rolnictwa, wyżywienia i leśnictwa (BML) celów politycznych i gospodarczych, postawionych przez rząd federalny. Badania w zakresie działania ministra rolnictwa realizuje 10 jednostek naukowych oraz Centralna Stacja Dokumentacji Rolniczej i Informacji. Są one w całości finansowane przez ministra rolnictwa. Oprócz tych jednostek, stosownie do art. 91b konstytucji, zadania badawcze na rzecz rolnictwa RFN realizuje również 7 instytutów z tzw. ˝niebieskiej linii˝ oraz Centralna Biblioteka Wiedzy Rolniczej. Te jednostki są finansowane w połowie z budżetu federalnego i w połowie z budżetów krajów związkowych.

   Prace badawcze realizują też inne jednostki, w tym jednostki naukowe wielkich przedsiębiorstw pracujących na rzecz rolnictwa, leśnictwa i wyżywienia. Prace o zasięgu międzyresortowym są realizowane i koordynowane przez Federalne Ministerstwo Oświaty, Nauki, Badań i Technologii (BMBWT).

   Ze względu na oszczędności finansowe, w przyszłości planuje się pozostawienie tylko 8 jednostek naukowych w resorcie - zmniejszenie o 30%. Ile i jakie jednostki naukowe resortu pozostaną i jak będą one zorganizowane, zależy wyłącznie od kierownictwa ministerstwa rolnictwa.

   Koordynacja badań rozpoczyna się od momentu planowania prac badawczych i trwa aż do oceny zrealizowanych badań. Pozwala ona na ukierunkowanie prac badawczych na rozwiązanie najważniejszych celów polityki rolnej oraz na właściwe wykorzystanie zaplanowanego budżetu. Koordynacją badań na szczeblu jednostek naukowo-badawczych zajmuje się tzw. senat jednostek naukowych. Na szczeblu ministerstwa (BML) sprawami koordynacji badań zajmuje się Grupa Kierownicza Badań, której przewodniczy sekretarz stanu. W skład jej wchodzą kierownicy działów.

   Rozwiązania dotyczące funkcjonowania i prowadzenia resortowych badań w zakresie działania ministra rolnictwa RFN, szczególnie te dotyczące kompetencji ministra w finansowaniu resortowych jednostek badawczo-rozwojowych oraz organizacji nauki resortowej, jak też koordynacji międzyresortowej, mogą być przydatne do wykorzystania w warunkach polskich do prowadzenia reorganizacji jbr resortu oraz do nowelizacji ustawodawstwa dotyczącego funkcjonowania i współdziałania wszystkich członów organizacyjnych realizujących zadania naukowo-badawcze w Polsce.

   Przy pracach nad nowym modelem organizacji nauki w sferze rolnictwa w Polsce można również brać pod uwagę rozwiązania stosowane w Wielkiej Brytanii, gdzie istnieje szereg instytutów i laboratoriów finansowanych głównie przez ministra rolnictwa i koordynowanych przez Radę Badań Rolniczych.

   Dla pełniejszego zobrazowania istniejących systemów organizacji badań i nauki w sferze rolnictwa ważne jest również uwzględnienie systemu istniejącego we Francji, gdzie funkcjonuje jeden Państwowy Instytut Rolniczy (INRA), działający na zasadzie korporacji i skupiający wiele ośrodków naukowych z terenu całego kraju, mających dużą samodzielność.

   Żeby móc w pełni, a przynajmniej w znacznie szerszym zakresie niż obecnie, wykorzystywać doświadczenia krajów Unii Europejskiej do restrukturyzacji zaplecza naukowo-badawczego rolnictwa i rozwoju wsi w Polsce, należałoby radykalnie zmienić obowiązujące w kraju przepisy dotyczące organizacji nauki i jej finansowania. Zmiany powinny być nakierowane na ustanowienie rozwiązań zapewniających ministrom poszczególnych resortów, w tym i ministrowi rolnictwa i rozwoju wsi, kompetencji w zakresie wyznaczania kierunków polityki badawczej realizowanej przede wszystkim w obszarach zadań określonych dla nich w ustawie o działach administracji rządowej oraz w zakresie bezpośredniego finansowania działalności statutowej i badań wykonywanych przez jednostki naukowo-badawcze pracujące na rzecz realizacji przyjętej przez rząd polityki społeczno-gospodarczej.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Robert Gmyrek

   Warszawa, dnia 16 stycznia 2001 r.