Debaty sejmoweSzosta Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie sytuacji w branży tytoniowej

   W związku z interpelacją pana posła Bogdana Lewandowskiego w sprawie sytuacji w branży tytoniowej (SPS-0202-6241/01) z dnia 12 kwietnia 2001 r.) przekazuję uprzejmie panu marszałkowi stosowną informację.

   Podstawowym problemem, który ma zasadniczy wpływ na sytuację w branży tytoniowej, jest spadek sprzedaży papierosów. Z danych statystycznych GUS wynika, że w ciągu ostatnich 2 lat wystąpił znaczny spadek produkcji papierosów. W 1998 r. wyprodukowano 96,7 mld sztuk, w 1999 r. - 95,1 mld sztuk, a w 2000 r. - 83,4 mld sztuk. Spadek sprzedaży jest spowodowany głównie napływem do Polski relatywnie tanich nieopodatkowanych papierosów z sąsiadujących z nami krajów, zwłaszcza zza wschodniej granicy, a także zmniejszeniem konsumpcji w wyniku prowadzonej przez rząd polityki prozdrowotnej.

   Ponadto dostosowanie poziomu stawek podatku akcyzowego do obowiązującego w UE spowodowało dalsze pogłębienie różnicy cen pomiędzy papierosami krajowymi a produkowanymi u naszych wschodnich sąsiadów. Różnica cen powoduje, że rozwija się przemyt i handel przygraniczny.

   W celu wyeliminowania tych negatywnych tendencji w branży tytoniowej decyzją prezesa Rady Ministrów powołany został zespół do spraw rozwiązania problemów występujących na rynku tytoniu. W skład wspomnianego zespołu wchodzą przedstawiciele resortów: finansów, gospodarki, skarbu państwa oraz rolnictwa i rozwoju wsi, a także prezesi Agencji Rynku Rolnego i Głównego Urzędu Ceł. Skład zespołu wskazuje jednoznacznie, że przedmiotem jego zainteresowań jest nie tylko rozwiązywanie bieżących problemów związanych z rynkiem surowca tytoniowego, ale również całej branży tytoniowej.

   W zakresie ograniczenia nielegalnego napływu wyrobów tytoniowych na polski obszar celny służby celne podejmują następujące działania:

   1. Do skutecznych metod ograniczania zjawiska masowego przemysłu ˝mrówkowego˝ należy przeciwdziałanie jego odsprzedaży, kontrole na targowiskach, powtórne kontrole w siedzibach firm. Tu główną rolę powinny odgrywać Inspekcja Skarbowa, Inspekcja Celna oraz Policja, Straż Graniczna, Służba Celna i straże miejskie w ramach skoordynowanych akcji. Przykładem mogą być zintegrowane z innymi urzędami celnymi i służbami szeroko zakrojone działania podjęte przez dyrektora Urzędu Celnego w Olsztynie, a ukierunkowane na ograniczanie przemytu na terenie podległego urzędu celnego. Podejmowane akcje szczegółowych kontroli napotykają na protesty samorządowców, lokalnych polityków, przedsiębiorców, transportowców i dziennikarzy. Fakt szczegółowej kontroli pociągu relacji Kaliningrad - Elbląg (potocznie zwanego przemytnikiem) wywoła protesty kolejarzy i posądzenia funkcjonariuszy celnych o dewastację wagonów. Służba Celna znajduje się pod presją, by przy okazji wzmożonych kontroli nie tamować ruchu granicznego. W roku 2000 ilość przeprowadzonych kontroli na bazarach, drogach, targowiskach, hurtowniach, kolejowych środkach przewozowych wynosiła 6290, w tym z udziałem innych organów 2461).

   2. Zgodnie z § 7 rozporządzenia ministra finansów z dnia 27 września 1999 r. w sprawie warunków wykonywania czynności kontroli celnej (DzU nr 80, poz 909) osoby wielokrotnie przekraczające granicę państwową przy zgłoszeniu towarów podlegających zwolnieniu od cła składają deklaracje według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia. Jak wynika z informacji przesłanych przez dyrektorów urzędów celnych, przy czynnościach związanych z weryfikacją deklaracji składanych przez osoby wielokrotnie przekraczające granicę funkcjonariusze celni zaangażowani bezpośrednio w wykonywanie powyższego przepisu w przejściach granicznych, w których to zjawisko występuje w znacznej skali, napotykają na szereg utrudnień m.in. polegających na tym, iż:

   - obowiązujący stan prawny, a w szczególności orzecznictwo sądowe w sprawach, których przedmiotem jest naruszenie przez osoby wielokrotnie przekraczające granicę obowiązujących norm. Prawie we wszystkich przypadkach umarzano postępowanie w związku ze znikomym stopniem szkodliwości społecznej (art. 53 § 7 w związku z art. 53 K.k.s.),

   - przy prowadzeniu spraw w postępowaniu karnym skarbowym występuje ich duża czasochłonność, związana głównie z ustalaniem tożsamości osób wypełniających deklaracje,

   - osoby, które usiłują wielokrotnie w ciągu dnia przekroczyć granicę w momencie wręczenia im przedmiotowej deklaracji do wypełnienia natychmiast same zawracają za granicę - występowanie powyższych sytuacji ma negatywny wpływ na płynność ruchu w przejściu granicznym,

   - do przywozu alkoholi do kraju permanentnie wykorzystuje się osoby zamieszkałe stale za granicą (np. Czechów i Słowaków), a w takich przypadkach powyższe deklaracje nie zdają egzaminu.

   3. Sposobem na wyeliminowanie przemytu niewielkich ilości alkoholu jest możliwość stosowania przez Służbę Celną mandatów karnych w stosunku do osób przekraczających granicę i w mniejszym stopniu nadużywających przepisów ustawowych. Jednakże wejście w życie od 1 stycznia 2001 r. dla papierosów nie oznaczonych ceną detaliczną przepisu mówiącego, że stosuje się do nich stawkę podatku akcyzowego w wysokości 1900%, że w znaczący sposób ograniczona została możliwość stosowania mandatów karnych za wykroczenia skarbowe. Kodeks karny skarbowy kwalifikuje czyn zabroniony jako wykroczenie skarbowe, gdy kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publiczno-prawnej albo wartości przedmiotu czynu nie przekracza pięciokrotnej wysokości najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie jego popełnienia. Obecnie kwota ta stanowi 3800 zł, a składa się na nią wartość celna x cło x procentowa stawka podatku akcyzowego w wysokości 1900% x podatek VAT. Wprowadzenie ww. procentowej stawki powoduje, że próg ustawowy 3800 zł, który ogranicza wykroczenie skarbowe, zostaje przekroczony już przy próbie przemytu 1200 szt. papierosów. W takim przypadku próbę przemytu 1200 szt. papierosów kwalifikuje się jako przestępstwo i nie można zastosować postępowania mandatowego. Sądy zaś orzekają niewielkie kary bądź umarzają postępowanie ze względu na niską szkodliwość społeczną czynu. Przed wejściem w życie ww. przepisu ilość papierosów, która kwalifikowała czyn zabroniony jako wykroczenie wynosiła 10 000 szt.

   4. GUC wystąpił do ministra finansów z projektem zmiany rozporządzenia ministra finansów z dnia 18.11.1997 r. w sprawie ustanowienia norm ilościowych lub wartościowych towarów, których przywóz z zagranicy jest wolny od cła (DzU nr 142, poz. 949 z późn. zm.). Propozycja GUC przewiduje, że prawo do wwozu towarów w ramach norm przysługiwałoby podróżnemu, który uprawdopodobni, że:

   - pobyt obywatela polskiego poza polskim obszarem celnym trwał co najmniej 24 godziny, a obywatela obcego państwa będzie również dłuższy niż 24 godziny,

   - wyjazd związany jest z pracą zawodową, ma charakter wypoczynkowy, turystyczny, zdrowotny, sportowy, rodzinny, religijny lub naukowy,

   - pobyt nie ogranicza się do strefy nadgranicznej.

   5. Jedną z form działania służb celnych ograniczającą wwóz na polski obszar celny papierosów jest zarządzenie zwrotu papierosów za granicę. Przykładowo w 1999 r. na przejściach granicznych jednego urzędu celnego wschodniej Polski cofnięto za granicę 103 076 osób usiłujących wwieźć do Polski 1 056 276 paczek papierosów. W pierwszej połowie 2000 r. w tym samym urzędzie przypadki cofnięcia dotyczyły 131 233 osób, które usiłowały wwieźć do Polski 1 680 206 paczek papierosów.

   6. Inną formą ograniczania przywozu niezgłaszanych towarów przez podróżnego ponad określone normy jest zatrzymanie towaru w celu orzeczenia jego przepadku przez sąd oraz wszczynane jest przeciwko tej osobie postępowanie karne skarbowe. W wyniku działań kontrolnych podjętych przez Służbę Celną do spraw karnych skarbowych zajęto w 1998 r. 97 424 tys. szt. wyrobów tytoniowych; w 1999 r. - 109 048 tys. szt.; w 2000 r. - 180 651 tys. szt.

   7. Główny Urząd Ceł współpracuje na bieżąco w oparciu o zawarte porozumienia z Policją, Urzędem Ochrony Państwa, Komendą Straży Granicznej. Porozumienie z generalnym inspektorem celnym sankcjonujące współpracę jest w przygotowaniu. Dyrektorzy urzędów celnych współpracują ze swoimi odpowiednikami - terenowymi organami ww. służb oraz administracją skarbową.

   8. Służba Celna prowadzi szczegółową kontrolę celną na granicy dokonywaną w oparciu o analizę ryzyka, wymianę informacji między służbami wewnątrz kraju oraz służbami celnymi państw ościennych.

   9. Polska administracja celna uczestniczy w międzynarodowych operacjach, których celem jest ujawnienie przemytu towarów wysokoakcyzowych, w tym papierosów, kierunków, tras, sposobów ukrycia.

   10. Postępuje proces doposażenia służb celnych w nowoczesny sprzęt do kontroli - endoskopy giętkie, kamery na podczerwień, urządzenia RTG, testery banderol.

   Ponadto informuję, iż Główny Urząd Ceł niejednokrotnie wypowiadał się za obniżeniem obciążeń fiskalnych papierosów. Wzrost stawek akcyzowych na papierosy owocuje dalszym wzrostem opłacalności przemytu i zwiększeniem jego wielkości.

   Poniżej w zestawieniu tabelarycznym ujęto ujawnione większe próby przemytu wyrobów tytoniowych przez Służbę Celną w 2000 r. oraz w I kwartale 2001 r.

   Ujawnione próby przemytu wyrobów tytoniowych w 2000 r.

Urząd celny w: Ilość zajęć Ilość zajętego towaruszt.

Rzepinie 39 43 385 000

Białymstoku 14 10 405 800

Przemyślu 1 2 867 200

Białej Podlaskiej 2 3 661 400

Gdyni 4 18 017 000

Razem 60 78 336 400

   Ujawnione próby przemytu wyrobów tytoniowych w 2001 r.

Urząd celny w: Ilość zajęć Ilość zajętego towaruszt.

Rzepinie 8 13 183 600

Białymstoku 5 4 461 200

Legnicy 2 4 939 600

Razem 15 22 584 400

   Sugerowane przez przedstawicieli zakładów przemysłu tytoniowego, jak również związki plantatorów tytoniu, rozwiązanie zmierzające do ograniczenia zjawiska przemytu poprzez obniżanie obciążeń fiskalnych papierosów - zdaniem Ministerstwa Finansów może zostać urzeczywistnione jedynie przez stworzenie szczelnej bariery ograniczającej do minimum nielegalny przywóz papierosów.

   Natomiast w kwestii obciążeń podatkowych należy podkreślić, iż prowadzona polityka podatkowa w zakresie podatku akcyzowego od papierosów ma za zadanie zabezpieczenie odpowiednich wpływów budżetowych, jak również wynika z konieczności dostosowania wysokości obciążenia podatkowego do poziomu minimalnych stawek unijnych. Obciążenia papierosów podatkiem akcyzowym w wysokości 57% detalicznej ceny sprzedaży papierosów należących do tej kategorii cenowej, na którą występuje największy popyt, wynika z dyrektywy nr 92/79/EEC z dnia 19 października 1992 r. w sprawie ujednolicenia podatków od papierosów.

   Aktualnie obowiązujące w naszym kraju obciążenia papierosów podatkiem akcyzowym są znacznie niższe niż w Unii Europejskiej. Powinno to być zmienione, ale pełne dostosowanie polskiego systemu podatkowego do wymogów UE w krótkim okresie czasu spowodowałoby konieczność gwałtownego wzrostu opodatkowania tych wyrobów akcyzą i w konsekwencji przyczyniłoby się do bardzo wysokiego wzrostu cen detalicznych wszystkich marek papierosów. Aby tego uniknąć, Polska w stanowisku negocjacyjnym akcesji naszego kraju z UE wystąpiła o zastosowanie 5-letniego okresu przejściowego na uzyskanie pełnego obciążenia podatkowego obowiązującego w krajach Wspólnoty. Z uzyskanych informacji wynika jednakże, iż Unia Europejska z dezaprobatą odnosi się do przyznawania okresów przejściowych.

   W sytuacji więc nieotrzymania zgody na derogację konieczny będzie dalszy wzrost opodatkowania akcyzą papierosów. A zatem sugerowanie przez przemysł tytoniowy obniżenia obciążeń fiskalnych papierosów nie jest możliwe do zrealizowania.

   Przedstawiając powyższe informacje, pragnę poinformować pana marszałka, że zagadnienia dotyczące kwestii przemytu papierosów oraz podatku akcyzowego zostały opracowane przy udziale Głównego Urzędu Ceł i Ministerstwa Finansów.

   Podsekretarz stanu

   Feliks Klimczak

   Warszawa, dnia 2 maja 2001 r.