Debaty sejmoweSzosta Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie aktywności gospodarczej Polski na rynku azjatyckim

   Szanowny Panie Marszałku! Niniejszym udzielam odpowiedzi na skierowaną do mnie interpelację posła pana Jana Kulasa w sprawie aktywności gospodarczej Polski na rynku azjatyckim.

   Problematyka rozwoju polskiego eksportu jako jednego z warunków utrzymania wysokiego tempa rozwoju gospodarczego jest jedną z ważniejszych, jakie podejmuje obecny rząd. Świadczyć o tym może m.in. przyjęcie, a następnie realizacja szeregu dokumentów o strategicznym charakterze, określających podstawy polityki proeksportowej.

   Bieżąca polityka gospodarcza rządu realizowana jest z uwzględnieniem średnioterminowej perspektywy, wynikającej z obowiązujących dokumentów programowych rządu, w tym ˝Koncepcji średniookresowego rozwoju gospodarczego kraju do roku 2002˝, przyjętej przez Radę Ministrów 15 czerwca 1999 r. Jednym z celów koncepcji jest budowa nowoczesnej, konkurencyjnej gospodarki. W dokumencie tym wskazano niezbędne działania dla wzrostu konkurencyjności Polski w międzynarodowych stosunkach gospodarczych. Działania te koncentrują się przede wszystkim na:

   - usprawnieniu systemu informacji o warunkach handlu i dostępu do rynków zagranicznych, szczególnie dla MSP,

   - zmianach strukturalnych w przemyśle, rolnictwie i sektorze usług w kierunku wzrostu produktywności, poprawy jakości oraz zwiększenia udziału towarów o wyższym stopniu przetworzenia,

   - harmonizacji prawa technicznego i systemu oceny zgodności, taryfy celnej oraz przepisów administracyjnych i fiskalnych z regulacjami UE,

   - stabilizacji warunków inwestowania w Polsce oraz tworzeniu infrastruktury sprzyjającej napływowi bezpośrednich inwestycji zagranicznych,

   - realizacji uzgodnień w zakresie liberalizacji handlu oraz bezpośrednich inwestycji zagranicznych w ramach WTO, OECD, UE, EFTA, CEFTA i umów o strefach wolnego handlu,

   - rozwoju infrastruktury bankowo-ubezpieczeniowej (w tym KUKE),

   - szerszym wykorzystaniu instrumentów polityki handlowej, przemysłowej i fiskalnej, zgodnych z zawartymi zobowiązaniami międzynarodowymi, przy zwróceniu szczególnej uwagi na dopuszczalną pomoc państwa przy wspieraniu eksportu.

   Dopełnieniem koncepcji jako dokumentu określającego podstawę polityki proeksportowej rządu jest dokument pt. ˝Ocena sytuacji i propozycje działań dla polepszenia sytuacji w handlu zagranicznym Polski˝, przyjęty 4 sierpnia 1999 r. przez Radę Ministrów. Przewiduje on m.in. usprawnienie działania finansowych instrumentów wspierania eksportu, takich jak:

   - gwarantowane przez skarb państwa ubezpieczenia kredytów eksportowych,

   - dopłaty do oprocentowania kredytów eksportowych ze środków publicznych,

   - poręczenia i gwarancje na finansowanie przedsięwzięć proeksportowych,

   - rządowe kredyty na eksport towarów i usług związane z elementem pomocy,

   - finansowanie kredytów eksportowych dla podmiotów krajowych.

   Wymienione powyżej działania w zakresie finansowych instrumentów wspierania eksportu mają charakter rozwiązań systemowych, które winny przyczynić się do osiągnięcia pozytywnych rezultatów eksportowych w dłuższym okresie, a także są niezbędne do stworzenia polskim eksporterom i producentom warunków porównywalnych do tych, w jakich działają przedsiębiorstwa w rozwiniętych krajach OECD, w efekcie zwiększając konkurencyjność polskiej gospodarki.

   Jednym z czynników mających zasadniczy wpływ na poziom konkurencyjności gospodarki jest jej innowacyjność rozumiana jako zdolność i motywacja przedsiębiorców do ciągłego poszukiwania i wykorzystywania w praktyce wyników badań naukowych i prac rozwojowych, nowych koncepcji, pomysłów i wynalazków. Dlatego też szczególnie istotne dla wzrostu konkurencyjności gospodarki będzie wdrożenie programu ˝Zwiększania innowacyjności gospodarki w Polsce do 2006 roku˝ (przyjętego przez Radę Ministrów w lipcu ubiegłego roku).

   Program ten skupia się na działaniach o charakterze organizacyjnym w sferze gospodarki, które pozwolą na realizację priorytetów zwiększających jej innowacyjność przez:

   - tworzenie mechanizmów i struktur sprzyjających działalności innowacyjnej,

   - kształtowanie postaw innowacyjnych,

   - zwiększenie sprawności wdrażania nowoczesnych rozwiązań w gospodarce,

   a także

   - zmianę wzorców konsumpcji i modeli produkcji w Polsce na bardziej korzystne dla trwałego zrównoważonego rozwoju,

   prowadzącą do spójności w osiąganiu celów gospodarczych, społecznych i ekologicznych.

   W bieżącym roku powstał projekt ustawy o finansowym wspieraniu inwestycji. Projekt ten przyjęty przez Radę Ministrów 10 kwietnia 2001 r. wprowadza szereg nowych instrumentów mogących wpłynąć na zwiększenie zainteresowania przedsiębiorców inwestycjami. Ustawa określa warunki i system przyznawania wsparcia finansowego przedsiębiorcom oraz sposób oceny i nadzorowania jego wykorzystania, zgodnie z ustawą o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców, a także z innymi aktami. Wprowadzenie ustawy zwiększy atrakcyjność inwestowania w Polsce. Pozwoli także na kierowanie strumienia inwestycji, w tym i BIZ, do regionów wymagających wsparcia oraz na zwiększanie inwestycji w innowacje technologiczne, poprawiające konkurencyjność polskiej gospodarki, dając tym samym mocne wsparcie polskiemu eksportowi.

   Z przygotowanej w ubiegłym roku informacji o realizacji koncepcji, przedłożonej Radzie Ministrów 2 listopada 2000 r., wynika, że stopień zaawansowania realizacji poszczególnych zadań w obszarze wzrostu konkurencyjności Polski w międzynarodowych stosunkach gospodarczych przebiega z różnym natężeniem. W chwili obecnej trwają intensywne przygotowania do zakończenia i wdrożenia teleinformatycznego systemu informacji, opartego o platformę internetową, skierowanego głównie do małych i średnich przedsiębiorstw, który zapewni bezpośredni, natychmiastowy dostęp do aktualnej informacji gospodarczej. System będzie zawierał oferty eksportowe, inwestycyjne i kooperacyjne firm polskich. W przyszłości zostanie również opracowany system identyfikacji barier (głównie technicznych oraz przepisów i norm ochrony środowiska) ograniczających dostęp polskich towarów do zagranicznych rynków zbytu.

   W ramach kontynuacji działalności promocyjnej MG w 2001 r. przygotowało nowe inicjatywy promocyjne dotyczące m.in. wsparcia finansowego procesu tworzenia tzw. Domów Polskich oraz realizacji projektu ˝Akademia Handlu Zagranicznego Ministerstwa Gospodarki˝. Działania podejmowane w tych obszarach przez Ministerstwo Gospodarki, w którego kompetencjach znajduje się problematyka współpracy gospodarczej z zagranicą, mają na celu trwałą poprawę sytuacji w handlu zagranicznym, m.in. poprzez umocnienie pozycji polskich eksporterów na dotychczasowych rynkach i zdobywanie nowych rynków zbytu.

   Działalność promocyjna Ministerstwa Gospodarki w 2001 r. polega przede wszystkim na kontynuacji i rozwoju dotychczasowych form promocji, a także przygotowywaniu lub wdrażaniu nowych inicjatyw. Tradycyjne działania ukierunkowane m.in. na rynki krajów Unii Europejskiej i b. ZSRR, to przede wszystkim:

   - dofinansowanie kosztów udziału w targach i wystawach zagranicznych,

   - dofinansowanie misji gospodarczych,

   - działalność informacyjna,

   - działalność promocyjna wydziałów ekonomiczno-handlowych ambasad RP za granicą,

   - działalność wydawnicza,

   natomiast nowe formy to tworzenie Teleinformatycznego Systemu Promocji Eksportu, ˝Domów Polskich˝ za granicą, organizacja Akademii Handlu Zagranicznego Ministerstwa Gospodarki oraz programy branżowe.

   System refundacji części kosztów uczestnictwa w zagranicznych imprezach targowo-wystawienniczych.

   W 2001 r. wprowadzone zostały istotne, korzystne dla przedsiębiorców modyfikacje systemu refundacji części kosztów uczestnictwa w zagranicznych imprezach targowo-wystawienniczych. Polegały one na zwiększeniu maksymalnych kwot dofinansowania oraz rozszerzeniu listy imprez targowych objętych refundacją.

   W chwili obecnej systemem refundacji kosztów uczestnictwa polskich firm w imprezach targowo-wystawienniczych za granicą objętych jest ponad 200 imprez. Imprezy te zostały zakwalifikowane do refundacji według następujących 3 kategorii:

   - lista ˝A˝ - grupa 9 imprez za granicą o priorytetowym znaczeniu dla polskiej gospodarki, dla których maksymalna kwota refundacji kosztów powierzchni i zabudowy standardowej może wynieść 15 000 PLN oraz dodatkowo do 5000 PLN na jednego wnioskodawcę z tytułu 50% poniesionych kosztów transportu eksponatów,

   - lista ˝B˝ - grupa 140 międzynarodowych targów oraz wystaw za granicą o bardzo istotnym znaczeniu branżowym dla polskiej gospodarki. Maksymalna kwota refundacji na jednego wnioskodawcę może wynieść 15 000 PLN (w 2000 r. - 10 000 PLN),

   - lista ˝C˝ - 54 imprezy targowo-wystawiennicze za granicą, na których wskazane jest zaprezentowanie się polskich firm z uwagi na dość duże zainteresowanie polskim eksportem na tych rynkach. Maksymalna kwota refundacji na jednego wnioskodawcę (uruchamiana pod koniec roku, w miarę posiadanych przez MG środków budżetowych) może wynieść 5000 PLN.

   Firmy sektora małych i średnich przedsiębiorstw traktowane są w sposób szczególny. Ryczałt stosowany do wyliczenia kwoty refundacji dla tych firm jest wyższy niż stosowany do firm dużych.

   Misje gospodarcze za granicą.

   W 2001 r. Ministerstwo Gospodarki w znacznie szerszym zakresie dofinansowuje koszty udziału polskich firm w misjach gospodarczych za granicą (w bieżącym roku objęto dofinansowaniem już ok. 50 misji).

   Wsparcie procesu tworzenia tzw. Domów Polskich.

   Kontynuowane są prace związane z realizacją koncepcji tworzenia ˝Domów Polskich˝, będącej w znacznej mierze rezultatem wniosków zgłaszanych przez środowiska przedsiębiorców, wskazujących na potrzebę stworzenia w określonych krajach możliwości stałej prezentacji polskich produktów określonych branż. Działania organizacyjne i promocyjne w tym zakresie podjęte w roku ubiegłym potwierdziły znaczne zainteresowanie środowisk przedsiębiorców tą koncepcją. W 2001 r. przewidujemy wsparcie Ministerstwa Gospodarki dla 10 tego typu inicjatyw.

   Trwają prace koncepcyjne dotyczące realizacji dwóch nowych form działań promocyjnych, to jest:

   - utworzenia Teleinformatycznego Systemu Promocji Eksportu (TISPE) w postaci portalu internetowego, dostarczającego informacje własne (tzn. pochodzące bezpośrednio z ministerstwa oraz jego krajowych i zagranicznych agend), a także informacje pozyskiwane z baz danych dostępnych w Internecie i od współpracujących instytucji.

   Podstawowy zakres informacji w TISPE obejmował będzie następujące kategorie:

   - oferty importowe i oferty współpracy z polskimi dostawcami towarów i usług,

   - informacje o rynkach zagranicznych i warunkach dostępu do nich,

   - oferty eksportowe i kooperacyjne polskich przedsiębiorców,

   - informacje makroekonomiczne.

   Zainteresowane podmioty będą miały dostęp do TISPE:

   - bezpośredni - o ile dysponują możliwościami sprzętowymi, technicznymi i niezbędną wiedzą w zakresie korzystania z Internetu i jego narzędzi,

   - za pośrednictwem sieci afiliowanych do systemu instytucji w przypadku braku wyżej wymienionych warunków. Sieć, o której jest tu mowa, tworzona będzie w oparciu o Krajowy System Usług dla MSP, jednostki samorządu gospodarczego i inne instytucje zainteresowane rozwojem gospodarczym i rozwojem przedsiębiorczości;

   - realizacja projektu ˝Akademia Handlu Zagranicznego Ministerstwa Gospodarki˝

   Akademia Handlu Zagranicznego Ministerstwa Gospodarki (AHZ) utworzona zostanie w formie pakietu szkoleniowego dla przedsiębiorców zainteresowanych promocją i rozwojem eksportu.

   Zakres tematyczny szkoleń dostępnych w AHZ obejmować będzie:

   - marketing eksportowy,

   - techniki i metody handlu zagranicznego, w tym: negocjacje, kontraktacja, finansowanie, ubezpieczenia, spedycja i inne,

   - handel elektroniczny (e-commerce) w handlu zagranicznym.

   Akademia Handlu Zagranicznego tworzona będzie w oparciu o istniejące na rynku usług szkoleniowych produkty szkoleniowe, realizowane przez podmioty posiadające status instytucji szkoleniowej (prawo wydawania dyplomów, świadectw, certyfikatów itp.), prowadzące działalność szkoleniową zarówno w formach szkolnych (i akademickich), jak i pozaszkolnych, które spełnią wymogi (akredytacja) określone przez Ministerstwo Gospodarki w obszarze: tematycznym, programowym (minimum programowe), metodycznym, dydaktycznym, organizacyjnym i finansowym.

   Ministerstwo Gospodarki we współpracy z branżowymi izbami gospodarczymi, stowarzyszeniami itp. uruchamia także programy branżowe, w ramach których przewiduje się zastosowanie dodatkowych, odnoszących się do danej branży instrumentów wspierania eksportu. Inicjatywa w tym zakresie leży przede wszystkim po stronie organizacji przedsiębiorców, które mogą wskazać najlepsze dla danej branży instrumenty i formy wspierania eksportu.

   Finansowe instrumenty wspierania eksportu.

   Ministerstwo Gospodarki podjęło w ostatnim czasie kilka inicjatyw zmierzających do nowelizacji obowiązujących aktów prawnych w zakresie finansowych instrumentów wspierania eksportu. Ich celem jest sprzyjanie tworzeniu możliwie najbardziej efektywnych rozwiązań systemowych, stwarzających polskim eksporterom i producentom warunki porównywalne z tymi, w jakich działają przedsiębiorstwa w krajach OECD. Inicjatywy te są wdrażane (w odniesieniu do niektórych konieczne jest zakończenie procesu legislacyjnego).

   - Gwarantowane przez skarb państwa ubezpieczenia kredytów eksportowych

   Działalność taką prowadzi w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o gwarantowanych przez skarb państwa ubezpieczeniach kontraktów eksportowych (DzU nr 86/1994, poz. 398 oraz DzU nr 114/2000, poz. 1190 - nowelizacja ustawy) Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych - KUKE SA. Jej celem statutowym jest ˝tworzenie warunków sprzyjających promocji polskiego eksportu na warunkach kredytowych i wzmocnienie pozycji polskich eksporterów oraz ich towarów i usług na rynku międzynarodowym˝.

   Przygotowana przez Ministerstwo Finansów i uchwalona przez parlament w dniu 16 listopada 2000 r. nowelizacja wspomnianej powyżej ustawy rozszerza zakres działalności KUKE SA o następujące obszary:

   - ubezpieczanie inwestycji polskich podmiotów za granicą,

   - ubezpieczanie kosztów poszukiwania zagranicznych rynków zbytu,

   - udzielanie gwarancji dla banków finansujących kredyt dostawcy,

   - udzielanie gwarancji w zakresie produkcji towarów przeznaczonych na eksport,

   - udzielanie gwarancji potwierdzenia akredytyw związanych z kontraktem eksportowym,

   - udzielanie ochrony ubezpieczeniowej kontraktów eksportowych od ryzyka zmiany kursów walut.

   Zakończenie sukcesywnego uruchamiania powyższych instrumentów planowane jest na III kwartał 2001 r.

   - Dopłaty do oprocentowania kredytów eksportowych

   Zasady i mechanizm stosowania dopłat do oprocentowania kredytów eksportowych reguluje ustawy z dnia 5 stycznia 1995 r. o dopłatach do oprocentowania niektórych kredytów bankowych (DzU nr 13/1995, poz. 60 oraz DzU nr 122/2000 z dnia 31 grudnia 2000 r. - nowelizacja) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z 13 czerwca 1995 r. w sprawie szczegółowych zasad, zakresu i trybu udzielania dopłat do oprocentowania kredytów bankowych przeznaczonych na finansowanie kontraktów eksportowych (DzU nr 83/1995, poz. 421).

   Wykorzystanie tego instrumentu umożliwia bankowi kredytującemu kontrakt eksportowy zaoferowanie eksporterowi korzystniejszych warunków dzięki zastosowaniu zmiennej stopy oprocentowania kredytu refinansującego, zbliżonej do oprocentowania stosowanego na rynku międzynarodowym. Zgodnie z przyjętą przez parlament w grudniu 2000 r. nowelizacją ustawy, górny pułap dopłaty nie może obecnie przekroczyć 0,4 kosztu oprocentowania kredytu powiększonego o 2 pkt. procentowe normatywnej marży. Ponadto zakres stosowania tego instrumentu ograniczony jest do kredytów bankowych refinansujących kredyt dostawcy. Ze względu na zobowiązania Polski wobec WTO instrument ten będzie mógł być stosowany jedynie do końca 2001 r. W jego miejsce planuje się uruchomienie mechanizmu dopłat do oprocentowania kredytów eksportowych opartych o stałe referencyjne stopy procentowe (CIRR - Commercial Interest Reference Rates). Rozwiązanie to jest zgodne z regulacjami Unii Europejskiej i OECD. Rządowy projekt odnośnej ustawy został uchwalony przez Sejm w kwietniu br., a następnie w czerwcu br. Sejm przyjął poprawki zgłoszone przez Senat.

   - Poręczenie i gwarancje na przedsięwzięcia eksportowe

   Zgodnie z ustawą z 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez skarb państwa oraz niektóre osoby prawne (DzU nr 79/1997, poz. 484), możliwe jest uzyskanie poręczeń kredytów obrotowych przeznaczonych na zakup materiałów i komponentów do produkcji eksportowej.

   Przygotowana w Ministerstwie Gospodarki i przyjęta ostatecznie przez parlament w dniu 7 czerwca 2000 r. (DzU nr 60/2000, poz. 693) nowelizacja ustawy przewiduje:

   - odniesienie dotychczasowego progu kwotowego 10 mln euro do wartości kontraktowej, a nie jednostkowej wyrobu,

   - rezygnację z wymogu minimalnego 6-miesięcznego cyklu produkcyjnego.

   Istnieje także możliwość uzyskania przez małe i średnie przedsiębiorstwa poręczeń ze specjalnej linii w ramach Krajowego Funduszu Poręczeń Kredytowych w Banku Gospodarstwa Krajowego SA. Poręczeniem może być objęty kredyt inwestycyjny oraz kredyt przeznaczony na zakup materiałów i surowców do produkcji, zaciągnięty w banku krajowym lub zagranicznym w złotych lub walucie obcej. Poręczenia ograniczone są jednak do kredytów bankowych, nie obejmując pożyczek udzielanych przez instytucje finansowe niebędące bankami (np. fundusze, agencje).

   Podjęto szereg działań zmierzających do zmian strukturalnych w gospodarce w kierunku wzrostu produktywności, poprawy jakości oraz zwiększenia udziału towarów o wyższym stopniu przetworzenia. Do działań tych należy zaliczyć m.in. wdrażanie opracowanych w 1998 r. programów restrukturyzacyjnych górnictwa węgla kamiennego oraz hutnictwa i stali, programu restrukturyzacji przemysłu obronnego przyjętego przez Radę Ministrów w 1999 r., kontynuację restrukturyzacji sektora farmaceutycznego, a także przygotowaną w ubiegłym roku ˝Strategię dla przemysłu lekkiego na lata 2000-2005˝, której jednym z głównych celów jest wzrost międzynarodowej konkurencyjności, wyrażającej się w zdolności polskich przedsiębiorstw do konkurowania ceną, jakością, parametrami techniczno-użytkowymi oraz warunkami transakcji handlowych na rynku krajowym i zagranicznym.

   W ramach harmonizacji prawa polskiego z ustawodawstwem unijnym w zakresie prawa technicznego i systemu oceny zgodności, taryfy celnej oraz przepisów administracyjnych i fiskalnych zrealizowano m.in. następujące zadania:

   - uchwalono ustawę o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej, która weszła w życie 1 stycznia 2001 r. Ustawa gwarantuje przejrzystość udzielania pomocy publicznej i zdyscyplinowanie wydatków publicznych na ten cel oraz ogranicza zakres niekorzystnych skutków tej pomocy w sferze konkurencji,

   - uchwalono ustawę o systemie oceny zgodności, akredytacji oraz zmianie niektórych ustaw, która weszła w życie 1 stycznia 2001 r. Celem ustawy jest m.in. znoszenie barier technicznych i ułatwianie międzynarodowego obrotu towarowego,

   - uchwalono 30 czerwca 2000 r. ustawę Prawo własności przemysłowej, której wejście w życie przewidywane jest w III kwartale 2001 r. Ustawa reguluje w sposób kompleksowy udzielanie praw ochronnych na poszczególne dobra własności przemysłowej. Obecnie trwają prace nad aktami wykonawczymi do ustawy oraz nad nowelizacją ustawy, dostosowującą ją do następujących dyrektyw unijnych:

   a) dyrektywy o wynalazkach biotechnologicznych,

   b) dyrektywy o ochronie wzorów przemysłowych,

   - znowelizowano ustawę Kodeks celny i ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, która weszła w życie 19 marca 2001 r. Nowelizacja ta ma na celu m.in. ustanowienie nowego systemu zwolnień celnych. Ponadto 14 kwietnia 2000 r. weszła w życie ustawa o ratyfikacji załączników do konwencji stambulskiej, dotyczącej odprawy czasowej.

   W celu wzrostu aktywności Polski w międzynarodowych stosunkach gospodarczych podjęto szereg działań w zakresie rozwoju infrastruktury bankowo-ubezpieczeniowej, do których można m.in. zaliczyć:

   - znowelizowanie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o gwarantowanych przez skarb państwa ubezpieczeniach kontraktów eksportowych, pozwalające rozszerzyć zakres działalności prowadzonej przez KUKE, zwiększając tym samym skalę polskiego eksportu obejmowanego gwarantowanymi przez skarb państwa ubezpieczeniami kredytów eksportowych,

   - znowelizowanie ustawy z 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez skarb państwa oraz niektóre osoby prawne,

   - przygotowanie w MG analizy celowości uruchomienia mechanizmu kredytowania polskiego eksportu w oparciu o istniejący bank państwowy. Analiza taka wynika z potrzeby poprawy warunków finansowania polskiego eksportu na zasadach kredytowych, które ze względu na znikome zaangażowanie banków komercyjnych znacznie odbiegają od standardów międzynarodowych.

   Systematyczne wdrażanie w życie rozwiązań zawartych w przedstawionych dokumentach winno przynieść określone pozytywne efekty w postaci wzrostu mobilności proeksportowej polskiej gospodarki poprzez podniesienie poziomu konkurencyjności polskiej oferty eksportowej, dając tym samym większe możliwości ekspansji polskich towarów także na rynek azjatycki.

   Kontyngent azjatycki odgrywa stosunkowo niewielką rolę w polskim handlu zagranicznym. W 2000 r. realizowane było na nim 4% polskiego eksportu oraz 11% importu. Dysproporcja między wielkością eksportu wynoszącego 1257 mln USD a wielkością importu wynoszącego 5372 mln USD jest źródłem wysokiego deficytu stanowiącego 23,8% globalnego deficytu handlowego Polski. Z tego deficytu obrotów z krajami Azji, wynoszącego w 2000 r. 4115,1 mln USD, 2981,4 mln USD, tj. 72,5%, przypada na trzy kraje: Chiny (-1281,2 mln USD), Japonię (-990,9 mln USD) i Republikę Korei (709,3 mln USD).

   Wartość wymiany handlowej Polski z krajami Azji Dalekowschodniej w 2000 r. obrazuje poniższe zestawienie:

  Obroty Eksport Import Saldo

Brunei 64 379 38 206 26 173 12 033

Chiny 1 475 722 339 97 259 942 1 378 462 397 -1 281 202 455

Filipiny 62 955 788 52 27 357 57 728 431 -52 501 074

Honkong 81 645 639 47 140 495 34 505 144 12 635 351

Indonezja 218 726 302 14 053 768 204 672 534 -190 618 766

Japonia 1 114 589 294 61 857 165 1 052 732 129 -990 874 964

Kambodża 1 723 272 7 692 1 715 580 -1 707 888

KRL 11 056 273 2 415 993 8 640 280 -6 224 287

Laos 519 716 67 702 452 014 -384 312

Makau 4 237 276 1 476 312 2 760 964 -1 284 652

Malezja 264 471 387 24 602 020 239 869 367 -215 267 347

Mongolia 5 282 470 5 238 622 43 848 5 194 774

Myanmar (Birma) 1 157 763 28 479 1 129 284 -1 100 805

Republika Korei 777 026 195 33 881 741 743 144 454 -709 262 713

Singapur 302 624 223 155 699 362 146 924 861 8 774 501

Tajlandia 203 287 499 36 644 177 166 643 322 -129 999 145

Tajwan 524 576 672 64 141 462 460 435 210 -396 293 748

Wietnam 131 493 786 16 482 716 115 011 070 -98 528 354

  5 181 160 273 566 263 211 4 614 897 062 -4 048 633 851

   Na przestrzeni ostatnich lat sytuacja Polski w handlu ze zdecydowaną większością krajów Azji jest niekorzystna zarówno z punktu widzenia niskiego poziomu naszego eksportu, bilansu handlowego, jak i struktury towarowej. Do najważniejszych towarów tradycyjnie występujących w polskim eksporcie należą metale nieszlachetne i wyroby z tych metali (miedź rafinowana i stopy miedzi, półwyroby i wyroby ze stali, cynku, aluminium), stanowiącej blisko 25% całego polskiego eksportu do krajów tego regionu, maszyny i sprzęt elektryczny (diody, tranzystory, silniki, transformatory, urządzenia dla telefonii, lampy elektronowe) - około 17% eksportu, produkty przemysłu chemicznego (gł. związki heterocykliczne) - 16%, produkty pochodzenia zwierzęcego (mleko w proszku, skóry i pióra ptasie, mięso drobiowe i podroby) - 7,5% oraz wyroby przemysłu meblarskiego - około 2,5%. Wyjątkowo przedstawia się w ostatnim okresie nasza wymiana handlowa z Singapurem, gdzie dzięki dostawom statków morskich i innych konstrukcji pływających na kwotę ok. 130 mln USD odnotowaliśmy w ubiegłym roku nadwyżkę we wzajemnych obrotach w wysokości blisko 9 mln USD. W wyniku powyższego nasz eksport w grupie środków transportu w 2000 r. stanowił największą pozycję w dostawach na rynki Azji, tj. 27%. Wyszczególnione powyżej 6 podstawowych grup towarowych stanowiło w sumie około 95% polskiego eksportu do tego regionu.

   W polskim imporcie z podlegających analizie 11 krajów azjatyckich zdecydowanie dominują maszyny i urządzenia (głównie do automatycznego przetwarzania danych, urządzenia nadawcze, silniki, układy scalone), stanowiące prawie 47% naszych zakupów ogółem, w dalszej zaś kolejności: środki transportu (części i akcesoria oraz pojazdy samochodowe) - 10%, materiały i wyroby włókiennicze - 8%, zabawki, gry i artykuły sportowe - ponad 5%. Do ważnych pozycji zaliczają się też wyroby z metali nieszlachetnych, tworzywa sztuczne oraz przyrządy, narzędzia i aparaty optyczne (każda z nich ok. 4-5%).

   Podstawowym problemem wymiany handlowej Polski z krajami Azji Południowo-Wschodniej pozostaje utrzymujący się w latach dziewięćdziesiątych deficyt. Temat ten wielokrotnie był przedmiotem dwustronnych rozmów polskiej administracji rządowej z przedstawicielami administracji poszczególnych krajów.

   Problem deficytu w handlu z Azją, zwłaszcza zaś z Chinami, Republiką Korei, Japonią czy Tajwanem, jest nie tylko polskim problemem. Deficyt notuje bardzo dużo krajów. Dla przykładu deficyt USA w handlu z Chinami od wielu lat corocznie wynosi ok. 20 mld USD.

   Kraje te stanowią duży, ale bardzo trudny rynek zbytu. Od szeregu lat Ministerstwo Gospodarki promuje polski eksport w tym kierunku. Służą temu podejmowane konkretne działania, takie jak: dopłaty dla polskich firm biorących udział w imprezach targowo-wystawienniczych, organizowanie stoisk informacyjnych przez wydziały ekonomiczno-handlowe ambasad RP na targach i wybranych imprezach wystawienniczych, organizowanie misji handlowych (często we współpracy z Krajową Izbą Gospodarczą i innymi organizacjami samorządowymi) naszych przedsiębiorców do krajów regionu.

   Jednym z podstawowych czynników wspierających polski eksport na tamtejsze rynki jest system kredytów państwowych, udzielonych przykładowo Chinom na zakup polskich maszyn, urządzeń i technologii przemysłowych. W 1996 r. utworzono linię kredytową w wysokości 340 mln USD na sfinansowanie polskiego eksportu inwestycyjnego (niestety kredyt ten nie został przez stronę chińską wykorzystany). W 2000 r. Polska udzieliła kredytu w kwocie 85 mln USD na zakup naszych maszyn i urządzeń oraz usług w zakresie ochrony środowiska. W fazie przygotowawczej jest kolejny kredyt na zakup polskich statków oraz taboru kolejowego.

   Strona polska wielokrotnie, na różnych szczeblach administracji rządowej, składała i składa oferty dostaw towarów, technologii i usług do krajów Azji, m.in. w następujących dziedzinach: urządzenia i technologie w zakresie ochrony środowiska, biotechnologie, środki transportu obejmujące dostawy statków, samochodów osobowych, części do nich, podwozi autobusowych, samolotów, przemysł chemiczny i farmaceutyczny w zakresie technologii i instalacji chemicznych i petrochemicznych, barwników i lakierów, odczynników, surowców farmaceutycznych i weterynaryjnych, kosmetyków i surowców kosmetycznych, PCV, powłok do uszczelniania konstrukcji betonowych, energetyka obejmująca urządzenia energetyczne i wyposażenie energoelektryczne, przemysł metalurgiczny zarówno w zakresie technologii, jak i gotowych wyrobów, tj. stali i wyrobów stalowych, przemysł maszynowy obejmujący dostawy maszyn stosowanych w różnych gałęziach przemysłu, takich jak obróbka drewna, maszyny rolnicze, maszyny i technologie przetwórstwa rolno-spożywczego, maszyny budowlane, pojazdy ratownictwa technicznego, maszyny dla przemysłu papierniczego, wydobywczego, w zakresie dostaw maszyn górniczych, budowy nowych i modernizacji istniejących kopalni węgla kamiennego, a także materiały budowlane, środki chemii gospodarczej, wyroby z drewna, maszyny do produkcji elementów betonowych, kolejnictwo obejmujące szyny i rozjazdy kolejowe, obrabiarki do zestawów kołowych, tabor kolejowy, maszyny do budownictwa kolejowego, artykuły konsumpcyjne, artykuły przemysłu rolno-spożywczego, meblarskiego, biżuterii, kryształów, współpracy w zakresie upraw i wykorzystania lnu i konopii i w wielu innych branżach. Niestety w wielu wypadkach nasze oferty nie spotykają się z oczekiwanym zainteresowaniem partnerów. Preferowane są często dostawy nowoczesnych maszyn i technologii ze Stanów Zjednoczonych czy Europy Zachodniej, tym bardziej że dostawy te wspierają bardzo atrakcyjne kredyty.

   Polska dąży do zrównoważenia obrotów handlowych z Azją przede wszystkim poprzez zwiększenie eksportu, a nie w drodze administracyjnego ograniczania przywozu z tamtych rynków. Pomimo że nasz import rośnie, nie jest to wbrew obiegowym opiniom wyłącznie import konsumpcyjny. Udział w imporcie takich produktów, jak tekstylia czy zabawki, z roku na rok maleje. Najważniejszymi produktami importowanymi stają się natomiast urządzenia do przetwarzania danych (procesory, dyski komputerowe), a także urządzenia odbiorcze dla radiofonii, części i akcesoria do maszyn. W większości jest to więc import zaopatrzeniowo-inwestycyjny.

   Reasumując, należy stwierdzić, iż głównymi przyczynami niewielkiego udziału kontynentu azjatyckiego w obrotach towarowych Polski jest:

   1. Koncentracja naszych obrotów na krajach UE, na które przypada 70% eksportu oraz 61,2% importu. Wynika ona z wysokiej komplementarności gospodarek Polski i UE, relatywnie wysokiej efektywności wymiany mierzonej najniższym stopniem jej deficytowości rozumianej jako relacje deficytu do eksportu, zaawansowania procesów integracji gospodarczej Polski z gospodarkami krajów UE i wreszcie bliskości geograficznej.

   Wszystkie te elementy nie występują lub występują w ograniczonym zakresie w stosunkach gospodarczych Polski z krajami azjatyckimi.

   2. Rynki krajów azjatyckich (a w szczególności Chiny, Korea i Japonia) należą do trudno dostępnych nawet dla towarów amerykańskich. Azja nie jest rynkiem alternatywnym dla krajów Europy Zachodniej. Jest rzeczą oczywistą, że w gospodarce wolnorynkowej o kierunkach, asortymencie i skali eksportu decydują same przedsiębiorstwa, kierując się przede wszystkim zasadą opłacalności. Uzyskiwane tam średnie ceny oraz wysokie koszty transportu, marketingu itp. sprawiają, że eksport na tamtejszy rynek nie przynosi spodziewanych zysków. Przykładem może być KGHM ˝Polska Miedź˝, największy polski eksporter do Chin, który mógłby sprzedawać tam trzykrotnie więcej miedzi niż obecnie, bo takie są potrzeby rynku, ale ze względu na niską opłacalność tego handlu specjalnie o to nie zabiega. Wejście na rynki azjatyckie z nowymi produktami jest niezwykle trudne ze względu na ogromną konkurencję i bardzo tanią siłę roboczą, dlatego też polskie firmy prywatne coraz częściej zawiązują spółki z partnerami azjatyckimi w celu uruchomienia produkcji w Azji na rynek lokalny i na eksport.

   3. Kryzys azjatycki 1998/1999 doprowadził do załamania koniunktury gospodarczej i deprecjacji walut większości krajów regionu. Potanienie waluty krajowej oznaczało poprawę efektywności i bodziec dla miejscowego eksportu z równoczesnym podrożeniem importu na te rynki. Kraje te wprowadziły także szereg środków finansowych i administracyjnych ograniczających import. Wyzwaniu temu mogły sprostać tylko bardziej konkurencyjne warunki dostaw i płatności, których niestety nie byliśmy w stanie zaoferować z uwagi na ograniczone środki budżetowe na kredytowanie naszego eksportu.

   Reasumując, należy stwierdzić, że podejmowane przez polską administrację działania, jak i coraz skuteczniejsza akwizycja naszych firm powodują, że po kilkuletnim okresie zastoju Polska zwiększa swoją sprzedaż na rynki azjatyckie. W najbliższym czasie powinna nastąpić realizacja kontraktów na dostawy towarów inwestycyjnych do kilku krajów w ramach kredytów rządowych oraz przy wsparciu KUKE. Oczywiście zbilansowanie obrotów Polski z Azją jest praktycznie niemożliwe, jednakże szybki wzrost polskiego eksportu, który winien następować w najbliższych latach, powinien przyczynić się do ograniczenia naszego deficytu w wymianie handlowej z kontynentem azjatyckim. Potwierdzeniem tego może być chociażby wzrost naszego eksportu na rynki azjatyckie w 2000 r. o 20% oraz redukcja deficytu z tymi rynkami o 276 mln USD.

   Sekretarz stanu

   Bernard Błaszczyk

   Warszawa, dnia 18 czerwca 2001 r.