Debaty sejmoweSzosta Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zaliczenia okresu praktycznej nauki zawodu do uprawnień emerytalno-rentowych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przy piśmie z dnia 28 marca 2002 r., SPS-0202-996/02, interpelacją pana posła Jana Orkisza w sprawie zaliczenia okresu praktycznej nauki zawodu do uprawnień emerytalno-remontowych, pragnę uprzejmie przedstawić, co następuje:

   Obowiązujące od dnia 15 listopada 1991 r. przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (DzU nr 40, poz. 267 z późn. zm.) do uprawnień emerytalno-rentowych zaliczały m.in. okresy:

   - pracy wykonywanej przed dniem 1 stycznia 1975 r., na podstawie umowy o naukę zawodu, przyuczenia do określonej pracy lub odbycia wstępnego stażu pracy; umowy te - zgodnie z ustawą z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, przyuczeniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy (DzU nr 45, poz. 226, z późn. zm.) oraz przepisami wcześniejszymi - były jedynymi dopuszczalnymi formami umów indywidualnych, na podstawie których następowało zatrudnianie młodocianych,

   - nauki w szkole, do której pracownik został skierowanych przez zakład pracy, jeżeli ukończenie nauki nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1983 r.

   Zarówno powołana ustawa, jak i przepisy wcześniejsze (ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - DzU nr 3, poz. 6, z późn. zm.) oraz dekret z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (DzU z 1958 r. nr 23, poz. 97, z późn. zm.) zawierają te same rozstrzygnięcia w sprawach zaliczania do uprawnień emerytalno-rentowych obu wymienionych okresów. Tak więc na prawo do emerytury lub renty oraz wysokość tych świadczeń podlegały zaliczeniu okresy pracy młodocianych, zatrudnionych w dopuszczalnej prawem formie, łączonej z nauką w ramach obowiązującego dokształcania oraz okresy nauki odbywanej przez pracownika ze skierowaniem zakładu pracy, nawet jeżeli wiązało się to z równoczesnym zwolnieniem od obowiązku świadczenia pracy.

   Jak z powyższego wynika, w całym okresie Polski powojennej pracowniczy system emerytalno-rentowy wiązał skutki prawne nie z określonym charakterem szkoły, w której pracownik pobierał równocześnie naukę, a ze stosunkiem pracy, w jakim w tym samym czasie pozostawał uczeń takiej szkoły. Z punktu widzenia przepisów emerytalno-rentowych było bowiem obojętne, czy nauka organizowana była w przewidzianych dla młodzieży pracującej szkołach zawodowych typu dokształcającego, które ewoluowały następnie w szkoły dokształcające przyzakładowe przeznaczone dla młodzieży pracującej zawodowo, czy też w szkołach przyzakładowych w rozumieniu ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. o rozwoju systemu oświaty i wychowaniu (DzU nr 32, poz. 160, z późn. zm.), w których - obok młodzieży pracującej zawodowo - mogła podjąć naukę również młodzież niepozostająca w zatrudnieniu. W tym ostatnim przypadku nie następowało jednak spełnienie wyłącznego warunku zaliczalności okresu nauki do uprawnień emerytalno-rentowych, a mianowicie powstanie stosunku pracy. Wszystkie zatem czynności, jakie uczniowie niepracujący zawodowo wykonywali na rzecz zakładu pracy, były w takich przypadkach realizowane w ramach tzw. praktyk zawodowych (wcześniej - praktyczna nauka zawodu), rozumianych przez przepisy dotyczące systemu szkolnictwa, w tym szkolnictwa zawodowego, jako integralna część procesu kształcenia.

   Z formalnego punktu widzenia praktyki zawodowe (praktyczna nauka zawodu) były zatem objęte obowiązkiem uczniowskim, wynikającym z realizowanego programu nauczania, a nie obowiązkiem pracowniczym realizowanym w ramach stosunku pracy.

   Perturbacje organów rentowych, jakie powstały na tle praktyk zakładów pracy, doprowadziły do szeregu nieporozumień i poczucia nierównego traktowania wśród absolwentów szkół zawodowych, zwłaszcza szkół przyzakładowych.

   Jak należy wnosić z licznych przykładów, m.in. również z treści interpelacji pana posła, okres nauki w szkole przyzakładowej, o ile absolwent po jej ukończeniu zatrudniony został w patronackim zakładzie pracy, podlegał zaliczeniu to tzw. zakładowego stażu pracy.

   W okresie zatrudnienia w tym zakładzie pracy osoby, które ukończyły szkołę przyzakładową, nie pozostając równocześnie w stosunku pracy, oraz uczniowie takiej szkoły zatrudnieni równocześnie na podstawie umowy o naukę zawodu - zrównano w prawach do świadczeń związanych z zakładowym stażem pracy. Różnica w sytuacji prawnej tych osób pojawiła się dopiero w postępowaniu przed organami rentowymi, kiedy to jeden pracownik dokumentował okres nauki zawodu świadectwem pracy, a drugi świadectwem szkolnym. W świetle obowiązującego stanu prawnego tylko ten pierwszy dokument skutkuje niezmiennie w sferze uprawnień emerytalno-rentowych. Stosunek ubezpieczenia społecznego z tytułu zatrudnienia powstaje bowiem wyłącznie z chwilą zawarcia stosunku pracy.

   Ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU nr 104, poz. 450, z późn. zm.) wyjaśnia jednoznacznie sytuację w tym zakresie.

   Od dnia 15 listopada 1991 r.,tj. od daty wejścia w życie tej ustawy, do okresu, od którego zależy prawo do emerytury lub renty oraz wysokość tych świadczeń, zalicza się, jako okresy składkowe:

   - okresy zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia, wykonywane na obszarze państwa polskiego w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, jeżeli w tym czasie pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłek z ubezpieczenia społecznego: chorobowy, macierzyński lub opiekuńczy,

   - okres zatrudnienia młodocianych na obszarze państwa polskiego na warunkach określonych w przepisach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1975 r. - w tej dacie weszły przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (DzU nr 24, poz. 141, z późn. zm.) - kompleksowo regulujące prawa i obowiązki pracowników, w tym młodocianych.

   A zatem za okresy składowe ustawa uznaje tylko takie okresy uczęszczania do szkół, w których uczniowie oprócz wykonywania obowiązku nauki teoretycznej pozostawali, jeżeli chodzi o zajęcia praktyczne, w stosunku pracy młodocianego pracownika. Wykonywanie natomiast zajęć praktycznych w ramach tzw. praktyki warsztatowej, wynikającej z procesu kształcenia uczniów zawodu objętych jedynie administracyjno-prawnym stosunkiem ucznia a szkołą, nie były i nie są okresami wliczanymi do stażu ubezpieczeniowego.

   Również obowiązująca od 1 stycznia 1999 r. nowa ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 162, poz. 1118, z późn. zm.) stanu prawnego w tym zakresie nie zmieniła.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Krzysztof Pater

   Warszawa, dnia 11 kwietnia 2002 r.