Debaty sejmoweSzosta Kadencja

Interpelacja w sprawie odbierania przez ZUS świadczeniobiorcom emerytur na dziecko specjalnej troski

   Zwracam się do pana ministra o podjęcie natychmiastowej interwencji w sprawie odbierania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych emerytur na dzieci specjalnej troski świadczeniobiorcom z terenu woj. podkarpackiego.

   Ponadto proszę o udzielenie wyjaśnień, czy w przypadku odbierania świadczeń - emerytur na dzieci specjalnej troski przez ZUS nie nastąpiło rażące naruszenie przepisów prawnych, a w szczególności:

   - art. 7, 8, 9, 10, 145 § 1 pkt 5, 149 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego

   oraz

   - ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS,

   - rozporządzenia RM z dnia 15.05.1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszych emerytur pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki.

   Uzasadnienie.

   Na terenie woj. podkarpackiego nie milkną głosy dotyczące bulwersującej sprawy odbierania świadczeń na dziecko. Rzeszowski Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wznowił postępowania w sprawach emerytur oraz uchylił setki decyzji o przyznaniu emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym troski.

   W treści uzasadnienia uchylonych decyzji ZUS powoływał się na wznowienie postępowania dokonywanego w określonej (indywidualnej) sprawie. Stąd też same czynności wznowienia dokonywane były przez ZUS dwukrotnie i brak jest w tych decyzjach określenia, w wyniku której procedury wznowieniowej decyzje te zostały wydane.

   Niezależnie od powyższego wbrew podanym w treści decyzji przepisom prawnym faktycznie nie zaistniała żadna podstawa prawna ani faktyczna do wznowienia postępowania w tych sprawach.

   Powodem wznowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. mogłyby być nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w datach wydania decyzji nieznane organowi, który tę decyzję wydał. Tymczasem cała dokumentacja leczenia w ww. sprawach, która była podstawą do przyznania świadczenia EKD przez ZUS w 2000 r. i 2001 r. w dalszym ciągu była w posiadaniu ZUS i w uzasadnieniach uchylających decyzji nie wykazano żadnych nowych okoliczności ani nowych dowodów w przedmiotowych sprawach.

   Dopiero wszczęte zgodnie z treścią art. 145 K.p.a. i art. 149 § 1 i 2 K.p.a. postępowania mogłyby stanowić podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty spraw.

   Zgodnie z orzecznictwem sądowym i licznymi komentarzami samo postanowienie o wszczęciu jest aktem procesowym i jedynie otwiera sprawę wznowienia. Stwierdzenie, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie wynikają z tego skutki dla rozstrzygnięcia w sprawie, może być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postępowania (vide wyrok NSA 13.11.1987, I S.A. 1326/86 ONSA 1987 nr 2, poz. 80 wyrok NSA z 26,05.1989, IV S.A. 339/98, ONSA 1989 nr 1, poz. 50).

   W toku dalszego postępowania w sprawach ZUS dokonywał również innych naruszeń procedury określonej w przepisach K.p.a., w tym naruszył zasadę określoną w art. 7 K.p.a., nie uwzględniając słusznego interesu strony i ochrony jej praw nabytych do pobierania przyznanej wcześniej przez te same oddziały ZUS emerytury oraz zasady określonej w art. 8 K.p.a., prowadząc postępowanie w okolicznościach, które mogą jedynie podważać zaufanie do organów administracji publicznej. Trudno bowiem o takie zaufanie, gdy wadliwie dokonuje się samego wznowienia, a następnie organ rentowy przerzuca na obywatela cały ciężar stosowanych przez siebie chociażby niedookreślonych w przepisach i chociażby wadliwych procedur przy przyznawaniu emerytur na dzieci wymagające stałej opieki.

   Profesjonalnie działający organ emerytalno-rentowy był zobowiązany w toku postępowania o przyznanie emerytury dokonać wnikliwego zbadania przedłożonej do wniosku dokumentacji medycznej dotyczącej dziecka i dopiero wówczas wydać decyzję, której oczywistym skutkiem było rozwiązanie umowy o pracę przez rodzica ubiegającego się o emeryturę.

   Za działanie całkowicie bezprawne i naruszające zaufanie do porządku prawnego w państwie uznać należy odmienną interpretację zarówno samych przepisów prawnych, jak i zmianę stanowiska ZUS, dotyczącą oceny tej samej dokumentacji medycznej w toku pobierania świadczenia w stosunku do stanowiska zajętego w chwili przyznawania świadczenia.

   Zobowiązany do działania zgodnie z procedurą K.p.a. ZUS zaniechał jakiegokolwiek informowania stron o okolicznościach prawnych i faktycznych, mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków (art. 9 K.p.a.). Prowadząc postępowania o cofnięcie emerytur przyznanych dożywotnio, ZUS ograniczył się jedynie do żądania dokumentacji lekarskiej oraz podał, iż ˝stwierdzone schorzenia nie są wymienione w rozp. RM, a analiza stopnia zaawansowania i przebiegu nie wskazuje na upośledzenie sprawności organizmu w stopniu uzasadniającym uzyskanie emerytur, celem konieczności sprawowania stałej opieki nad dzieckiem˝.

   ZUS nie zapewniał stronom czynnego udziału w toku całego postępowania, a przed wydaniem decyzji nie umożliwiał stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, co zgodnie z kierunkiem orzecznictwa już samo w sobie stanowi samodzielną podstawę do uchylenia podjętej przez ZUS decyzji.

   W toku postępowania organ emerytalno-rentowy naruszył również przepisy prawa materialnego, określające podstawy przyznawania emerytur dla pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki. Przywoływanie w uzasadnieniach uchylonych decyzji rozporządzenia RM z dnia 15.05.1989 r., które nie zawiera wykazu schorzeń dziecka uprawniających do ubiegania się o emeryturę przez rodzica sprawującego nad nim opiekę, i powoływanie się na ten wykaz pozbawione jest całkowicie podstaw prawnych i faktycznych.

   Niezależnie od powyższego uchylone decyzje w woj. podkarpackim uznać można jedynie za przejaw niewytłumaczalnego i niezrozumiałego manipulowania uprawnieniami obywateli przyznanymi w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, a jedynym usprawiedliwieniem jest poszukiwanie oszczędności dla uzupełnienia ˝dziury budżetowej˝ w państwie. Osoby, które utraciły emeryturę, nie mają nawet prawa do zasiłku dla bezrobotnych, pozostają więc bez środków do życia z chorym dzieckiem w domu, wymagającym leczenia i stałej opieki.

   Pozbawienie jedynego źródła dochodu w sytuacji, gdy uzyskana emerytura została przyznania w oparciu o autentyczne, zweryfikowane przez ZUS dokumenty, jest upokarzające i świadczy o braku kompetencji po stronie rzekomo profesjonalnie działającego organu.

   Z uwagi na wagę poruszanego problemu proszę sprawę potraktować jako bardzo pilną i wymagającą natychmiastowej interwencji celem ustosunkowania się do prawidłowości prowadzonych weryfikacji decyzji emerytalnych przez ZUS. Wiadome mi jest, że ZUS stosuje druki decyzji z identycznym uzasadnieniem we wszystkich przypadkach weryfikacji emerytur, nie podejmując indywidualnego badania spraw i nie prowadząc postępowania dowodowego w konkretnych sprawach. Warunki przyznania świadczenia nie uzależniały jego dalszej wypłaty od stanu zdrowia dziecka, a emerytury są świadczeniami przyznawanymi bezterminowo.

   Z poważaniem

   Poseł Krystyna Skowrońska

   Mielec, dnia 2 października 2002 r.