Debaty sejmoweSzosta Kadencja

Interpelacja w sprawie ponoszenia podwyższonych opłat za korzystanie ze środowiska na mocy ustawy Prawo ochrony środowiska

   Szanowny Panie Ministrze! Podstawą ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska jest ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. Zgodnie z art. 284 ust. 1 oraz art. 285 ust. 2 ww. ustawy podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją do końca miesiąca następującego po upływie każdego: w 2002 r. - kwartału, obecnie - półrocza na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. Organem właściwym w sprawach odraczania terminu płatności, zmniejszania i umarzania opłaty podwyższonej jest marszałek województwa (art. 316). Termin płatności opłaty podwyższonej odracza się na wniosek podmiotu korzystającego ze środowiska obowiązanego do jej uiszczenia, jeżeli realizuje on terminowo przedsięwzięcie, którego wykonanie zapewni usunięcie przyczyn ponoszenia podwyższonych opłat w okresie nie dłuższym niż 5 lat od dnia złożenia wniosku. Termin płatności opłaty podwyższonej odracza się także, jeżeli prowadzone przez podmiot korzystający przedsięwzięcie ujęte jest w krajowym programie oczyszczania ścieków komunalnych. Zgodnie z art. 318 ustawy wniosek o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej powinien zostać złożony do właściwego organu przed upływem terminu, w którym opłata winna być uiszczona, natomiast złożenie tego wniosku nie zwalnia z obowiązku uiszczenia opłat w części, w jakiej nie mogą podlegać odroczeniu, czyli opłat podstawowych. Wniosek powinien zawierać: wysokość opłaty, o której odroczenie terminu płatności strona występuje, opis realizowanego przedsięwzięcia, harmonogram realizacji przedsięwzięcia.

   W przypadku gdy terminowe zrealizowanie przedsięwzięcia będącego podstawą odroczenia płatności usunęło przyczyny ponoszenia opłat i kar właściwy organ w drodze decyzji orzeka o zmniejszeniu odroczonych opłat o sumę środków własnych wydatkowanych na realizację przedsięwzięcia; jeżeli odroczenie dotyczy przedsięwzięcia służącego realizacji zadań własnych gminy, do środków własnych wlicza się także środki pochodzące z budżetu gminy (art. 319). Ust. 3a. wymienionego artykułu mówi, że jeżeli odroczeniu podlegały opłaty w związku z wprowadzaniem ścieków do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, w razie terminowego wykonania przedsięwzięcia służącego do realizacji zadań własnych gminy w zakresie kanalizacji i oczyszczania ścieków komunalnych właściwy organ stwierdza, w drodze decyzji, umorzenie odroczonych opłat. Natomiast ust. 4: W przypadku gdy terminowe zrealizowanie przedsięwzięcia będącego podstawą odroczenia płatności nie usunęło przyczyn ponoszenia opłat lub kar właściwy organ, w drodze decyzji, orzeka o obowiązku uiszczenia odroczonych opłat albo kar wraz z opłatą prolongacyjną, o której mowa w przepisach działu III ustawy - Ordynacja podatkowa.

   W stanie faktycznym sprawy, w Pabianicach, płatnikiem przewidzianej w art. 285 ust. 2 Prawa ochrony środowiska opłaty za korzystanie ze środowiska w roku 2002 był Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. W poszczególnych kwartałach 2002 roku rozrachunki z Urzędem Marszałkowskim kształtowały się następująco:

   I kwartał:

   - z uwagi na brak środków opłata podstawowa została uregulowana w terminach:

   30.07.2002 r. - 11.689,96 zł,

   20.12.2002 r. - 176.261,37 zł,

   07.01.2003 r. - 700.000,00 zł,

   a powinna być uregulowana, zgodnie z art. 285 ustawy, do 30.04.2002 r.;

   - wniosek o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej został złożony 19.04.2002 r., a więc termin został zachowany.

   Z uwagi na nieterminowe uregulowanie opłaty podstawowej Pan Marszałek Województwa nie odroczył terminu płatności opłaty podwyższonej za ten kwartał, a w konsekwencji nie została ona umorzona. Powstało zobowiązanie w kwocie 4.439.756,65 zł.

   W art. 318 pkt 3 ustawodawca określa, co powinien zawierać wniosek o odroczenie terminu płatności - nie wymienia jednak załącznika w postaci potwierdzenia zapłaty za opłatę podstawową. Ponadto za nieterminowe uregulowanie zobowiązania dłużnik ponosi karę w postaci odsetek ustawowych od nieterminowych wpłat.

   II kwartał:

   - opłata podstawowa została uregulowana 30.07.2002 r., a więc w ustawowym terminie,

   - wniosek o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej został złożony w terminie późniejszym niż wskazuje ustawa.

   Z uwagi na niedotrzymanie terminu złożenia wniosku o odroczenie płatności opłaty podwyższonej Pan Marszałek Województwa nie odroczył terminu płatności opłaty podwyższonej za ten kwartał, a w konsekwencji nie została umorzona. Powstało zobowiązanie w kwocie 3.287.651,50 zł.

   Z cytowanego przepisu Prawa ochrony środowiska nie wynika wprost, aby ustawodawca wprowadził jakiekolwiek sankcje prawne za niezłożenie wniosku w terminie, np. w postaci pozostawienia wniosku bez rozpoznania lub wydania decyzji odmownej. Wobec takiego sformułowania przepisu art. 318 ustawy brak jest podstaw do wydania decyzji odmownej w przedmiocie umorzenia opłaty podwyższonej tylko na tej podstawie, że wniosek został złożony po terminie określonym w art. 318 ustawy. Ustawodawca jako warunek konieczny i niezbędny uznaje okoliczność, że podmiot realizuje terminowo przedsięwzięcie.

   Terminy wpłat i złożenia wniosków o odroczenie terminu płatności opłaty podwyższonej za III i IV kwartał 2002 roku zostały zachowane. Z uwagi na terminowe wywiązanie się z realizacji inwestycji opłata podwyższona za drugie półrocze 2002 roku została umorzona.

   Przyczyną ponoszenia opłat podwyższonych w Pabianicach był brak pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków komunalnych do rzeki Dobrzynki. W ramach działań zmierzających do uporządkowania gospodarki wodno-ściekowej na terenie miasta Pabianic opracowana została koncepcja budowy kolektora mającego połączyć miasto Pabianice z Grupową Oczyszczalnią Ścieków w Łodzi. W czerwcu 1998 roku zostało podpisane porozumienie komunalne między miastem Pabianice a miastem Łódź. Na bazie tego porozumienia miasto Pabianice zrealizowało inwestycję w postaci kolektora odprowadzającego ścieki z miasta Pabianice do Grupowej Oczyszczalni Ścieków w Łodzi. Prace przy budowie kolektora były prowadzone zgodnie z harmonogramem (o którym mówi art. 318 ust. 5.), zadanie zostało zrealizowane w terminie, a nakłady poniesione na to przedsięwzięcie wyniosły 37 mln zł. Zgodnie z art. 319 ustawy Prawo ochrony Środowiska: ˝W przypadku gdy terminowe zrealizowanie przedsięwzięcia będącego podstawą odroczenia płatności usunęło przyczyny ponoszenia opłat i kar, właściwy organ, w drodze decyzji, orzeka o zmniejszeniu, z zastrzeżeniem ust. 3 i 3a, odroczonych opłat albo kar o sumę środków własnych wydatkowanych na realizację przedsięwzięcia˝, a gmina Pabianice na zrealizowanie inwestycji poniosła wydatki znacznie przewyższające wysokość opłat. Ponadto terminowe zrealizowanie tej inwestycji było przesłanką do odroczenia i umorzenia opłaty podwyższonej za III i IV kwartał 2002 roku, i ten fakt powinien być podstawą odroczenia i umorzenia również opłaty za I i II kwartał 2002 r. Ponadto opłaty podstawowe zostały uregulowane, więc przychody należne Urzędowi Marszałkowskiemu nie zostały z tego tytułu uszczuplone.

   W tych okolicznościach pojawiają się liczne wątpliwości, zwracam się więc z prośbą do Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

   1. Czy terminowe realizowanie przedsięwzięcia nie jest jedynym warunkiem koniecznym do odroczenia, a następnie, po zrealizowaniu, umorzenia opłat podwyższonych? Czy istnieją inne regulacje prawne określające zasady umorzenia opłat podwyższonych za korzystanie ze środowiska?

   2. Czy po poniesieniu tak ogromnych nakładów na rzecz ochrony środowiska tylko z powodu nieterminowego złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności oraz nieterminowego uregulowania opłaty podstawowej (za co podmiot został już ukarany odsetkami od nieterminowych wpłat) miasto Pabianice powinno ponosić kolejne skutki finansowe? W ocenie wnioskodawcy ratio legis przepisu art. 319 ust. 3a było wprowadzenie pewnego rodzaju nagrody, premii dla podmiotu, który zrealizował inwestycję proekologiczną i w konsekwencji w znacznie mniejszym stopniu zanieczyszcza środowisko naturalne.

   3. Czy zasadne jest traktowanie w taki sam sposób podmiotu, który powstrzymał się od realizacji działań zmierzających do usunięcia przyczyn ponoszenia opłat podwyższonych, oraz podmiotu, który zrealizował inwestycję zapobiegającą zanieczyszczaniu środowiska?

   4. Wprowadzenie 500% opłaty podwyższonej miało przecież stanowić element motywacyjny dla podmiotów korzystających ze środowiska do budowy oczyszczalni i eliminowania zrzutów nieczyszczonych ścieków miejskich do wód. Miało służyć do wyegzekwowania wymagań ochrony środowiska, zachęcić do aktywizacji w tym zakresie. Miasto Pabianice w ten sposób zrozumiało intencję ustawodawcy i zrealizowało w 2002 r. inwestycję, której koszty nadal ponosi, regulując zaciągnięte na ten cel kredyty długoterminowe.

   5. Czy zasadne jest egzekwowanie kar od podmiotu, który poniósł wydatki na uporządkowanie gospodarki wodno-ściekowej i nadal zamierza prowadzić przedsięwzięcia w kierunku poprawy ochrony środowiska (między innymi miasto otrzymało pozytywną decyzję na dofinansowanie z Funduszu Spójności modernizacji i rozbudowy systemu kanalizacji sanitarnej na kwotę 75 mln zł)? Środki przeznaczone na ochronę środowiska będą musiały być skierowane na uregulowanie kar.

   Z poważaniem

   Poseł Grażyna Tyszko

   Pabianice, dnia 2 marca 2006 r.